Изге Язма: Саннар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:04:44.164893+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Саннар
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Саннар

Саннар[1]

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

1

Исраилиләрнең санын исәпкә алу

1^1Исраилиләрнең Мисырдан чыгуларына икенче ел китеп, елның икенче аенда, айның беренче көнендә Синай чүлендә корылган Очрашу чатырында Раббы Мусага түбәндәгеләрне әйтте:+

2-3– Һарун белән икегез бөтен Исраил халкын кабиләләре вә гаиләләре буенча санап чыгыгыз. Сугышка яраклы, яше егермедән узган ирләрне, төркемнәргә бүлеп, берәм-берәм исәпкә алыгыз+.

4Һәр ыругтан нәсел башлыгы булган кеше сезгә ярдәм итәргә тиеш. 5Менә сезгә ярдәм итәргә тиешле кешеләрнең исемнәре: Рубиннән – Шедур углы Элисур;+
6Шимуннан – Суришаддай углы Шелумиел;+
7Яһүдәдән – Амминадаб углы Нахшон;+
8Исәсхәрдән – Суар углы Нетанел;+
9Зәбулуннан – Хелон углы Элиаб;+
10Йосыф угылларыннан: Эфраимнән – Аммиһуд углы Элишама, Менашшедан – Педаһсур углы Гәмәлиил;+
11Беньяминнән – Гидеони углы Абидан;+
12Даннан – Аммишаддай углы Ахигызыр;+
13Ашердан – Өхрән углы Пагиел;+
14Гәдтән – Дегуил[*] углы Эльясаф;+
15Нәпталидән – Энан углы Ахира+.

16Болар – халык арасыннан сайланган кешеләр, ыруг җитәкчеләре, Исраил кабиләләренең башлыклары.

17Муса, Һарун вә исемнәре аталган шушы кешеләр 18икенче айның беренче көнендә бөтен Исраил халкын җыеп алдылар да яше егермедән узган һәммә ир-атны кабиләләре вә гаиләләре буенча берәм-берәм исемлеккә теркәделәр. 19Раббы Мусага кушканча, Синай чүлендә, шул рәвешле, Муса халык санын исәпкә алды.

20-21Исраилнең беренче углы Рубин нәселендә яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, кырык алты мең биш йөз булды+.

22-23Шимун ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, тугыз мең өч йөз булды+.

24-25Гәд ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, кырык биш мең алты йөз илле булды+.

26-27Яһүдә ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, җитмеш дүрт мең алты йөз булды+.

28-29Исәсхәр ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, илле дүрт мең дүрт йөз булды+.

30-31Зәбулун ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, илле җиде мең дүрт йөз булды+.

32-33Йосыф углы Эфраим ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, кырык мең биш йөз булды+.

34-35Менашше ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, утыз ике мең ике йөз булды+.

36-37Беньямин ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, утыз биш мең дүрт йөз булды+.

38-39Дан ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, алтмыш ике мең җиде йөз булды+.

40-41Ашер ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, кырык бер мең биш йөз булды+.

42-43Нәптали ыругында яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны, кабиләләр вә гаиләләр исемлеге буенча, илле өч мең дүрт йөз булды+.

44Муса, Һарун һәм Исраилнең унике башлыгы – һәр ыругтан бер вәкил – исемлеккә теркәгән ирләрнең саны әнә шундый. 45Йорт-гаиләләре буенча исәпкә алынган, яше егермедән узган, сугышка яраклы ирләрнең саны 46алты йөз өч мең биш йөз илле булды+.

Леви ыругының исәпкә алынмавы

47Әмма Леви ыругындагы гаиләләр башкалар белән беррәттән исәпкә алынмады. 48Раббы Мусага:

49– Леви ыругын исемлеккә кертмә, аларны исраилиләр белән бергә санама, – диде. – 50Левиләр карамагына Шаһитлык чатырын, аның барлык әсбапларын һәм анда булган һәр нәрсәне тапшыр. Алар, шунда хезмәт итеп, чатырны һәм аның әсбапларын күчереп йөртсеннәр; үз чатырларын аның тирәли корсыннар. 51Бер урыннан икенче урынга күчергәндә, чатырны левиләр генә сүтсен; һәм һәр яңа урында аны левиләр генә корсын. Ә инде чатырга башка бер адәм якын килсә, үлемгә дучар ителсен. 52Исраилиләр үз чатырларын, кайсы төркемнән булуларына карап, үз байраклары астында корсыннар. 53Исраил халкына Аллаһының ачуы чыкмасын өчен, левиләр үзләренең чатырларын Шаһитлык чатыры тирәли корсыннар: Шаһитлык чатыры өчен левиләр җаваплы+.

54Раббы Мусага ничек әмер итсә, исраилиләр нәкъ шулай эшләделәр дә.

2

Чатырларның урнашу тәртибе

2^1Раббы Муса белән Һарунга әйтте:

2– Исраилиләр үзләренең чатырларын үз байрагы һәм үз гаиләсенең тамгасы астында, Очрашу чатыры тирәли билгеле бер ераклыкта корсыннар.

3Изге чатырдан көнчыгышта үз байрагы астында, төркем-төркем булып, Яһүдә ыругы үзенең чатырларын корсын. Яһүдә токымының башлыгы – Амминадаб углы Нахшон+. 4Аның гаскәрендә җитмеш дүрт мең алты йөз кеше исәпләнә. 5Алар белән янәшәдә Исәсхәр ыругы үзенең чатырларын корсын. Исәсхәр токымының башлыгы – Суар углы Нетанел. 6Аның гаскәрендә илле дүрт мең дүрт йөз кеше исәпләнә. 7Арырак Зәбулун ыругы үзенең чатырларын корсын. Зәбулун токымының башлыгы – Хелон углы Элиаб. 8Аның гаскәрендә илле җиде мең дүрт йөз кеше исәпләнә. 9Төркемнәргә бүленгән Яһүдә гаскәрендә барлыгы йөз сиксән алты мең дүрт йөз кеше исәпләнә. Юлга чыкканда, беренче булып алар кузгала+.

10Изге чатырдан көньякта үзенең байрагы астында төркемнәргә бүленгән Рубин ыругы үз чатырларын корсын. Рубин токымының башлыгы – Шедур углы Элисур. 11Аның гаскәрендә кырык алты мең биш йөз кеше исәпләнә. 12Рубин ыругы янында Шимун ыругы үз чатырларын корып урнашырга тиеш. Шимун токымының башлыгы – Суришаддай углы Шелумиел. 13Аның гаскәрендә илле тугыз мең өч йөз кеше исәпләнә. 14Аннары Гәд ыругы үзенең чатырларын корсын. Гәд токымының башлыгы – Дегуил углы Эльясаф. 15Аның гаскәрендә кырык биш мең алты йөз илле кеше исәпләнә. 16Төркемнәргә бүленгән Рубин гаскәрендә барлыгы бер йөз илле бер мең дүрт йөз илле кеше исәпләнә. Юлга алар икенче булып кузгалырга тиеш+.

17Юлга чыкканда, Очрашу чатыры һәм Леви ыругы башка ыругларның уртасында булсын. Урнашкан урыннарында ничек торсалар, күченгәндә дә нәкъ шул тәртиптә – һәр ыруг үз урынында, үз байрагы астында барсын+.

18Изге чатырдан көнбатышта үз байрагы астында төркемнәргә бүленгән Эфраим ыругы үзенең чатырларын корсын. Эфраим токымының башлыгы – Аммиһуд углы Элишама. 19Аның гаскәрендә кырык мең биш йөз кеше исәпләнә. 20Эфраим ыругы янында Менашше ыругы үзенең чатырларын корып урнашырга тиеш. Менашше токымының башлыгы – Педаһсур углы Гәмәлиил. 21Аның гаскәрендә утыз ике мең ике йөз кеше исәпләнә. 22Алардан арырак Беньямин ыругы үзенең чатырларын корсын. Беньямин токымының башлыгы – Гидеони углы Абидан. 23Аның гаскәрендә утыз биш мең дүрт йөз кеше исәпләнә. 24Төркемнәргә бүленгән Эфраим гаскәрендә барлыгы бер йөз сигез мең бер йөз кеше исәпләнә. Юлга алар өченче булып кузгалырга тиеш+.

25Изге чатырдан төньякта үз байрагы астында төркемнәргә бүленгән Дан ыругы үзенең чатырларын корырга тиеш. Дан токымының башлыгы – Аммишаддай углы Ахигызыр. 26Аның гаскәрендә алтмыш ике мең җиде йөз кеше исәпләнә. 27Дан ыругы янында Ашер ыругы үзенең чатырларын корып урнашырга тиеш. Ашер токымының башлыгы – Өхрән углы Пагиел. 28Аның гаскәрендә кырык бер мең биш йөз кеше исәпләнә. 29Арырак Нәптали ыругы үзенең чатырларын корсын. Нәптали токымының башлыгы – Энан углы Ахира. 30Аның гаскәрендә илле өч мең дүрт йөз кеше исәпләнә. 31Дан гаскәрендә барлыгы бер йөз илле җиде мең алты йөз кеше исәпләнә. Юлга алар үз байраклары астында иң соңгы булып кузгалырга тиеш+.

32Шулай итеп, гаиләләре буенча исемлеккә теркәлгән исраилиләрнең саны – алты йөз өч мең дә биш йөз илле+. 33Левиләр исә, Раббы Мусага әмер иткәнчә, башка исраилиләр белән беррәттән исәпкә алынмады+. 34Раббы Мусага ничек әмер иткән булса, исраилиләр барысын да шулай эшләделәр: үз байраклары астында, үз чатырлары белән тиешле тәртиптә тезелеп урнаштылар, юлга кузгалганда да, һәркайсы үз кабиләсе, үз гаиләсе белән барды.

3

Руханилар һәм Леви ыругы турында

3^1Синай тавында Раббы Муса белән сөйләшкән вакытта, Һарун белән Муса нәселендә түбәндәгеләр бар иде. 2Һарун угылларының исемнәре: Надаб (беренче углы), Абиһу, Элгазар, Итамар+. 3Руханилар булсын өчен, руханилыкка багышлап май сөртелгән Һарун угылларының исемнәре әнә шулар иде. 4Әмма Надаб белән Абиһу Синай чүлендә Раббы рөхсәт итмәгән утны Аның алдына алып килгән өчен үлделәр; аларның балалары булмады. Һарун исән чакта рухани вазифасын Элгазар белән Итамар башкардылар+.

5Раббы Мусага әйтте:

6– Леви ыругын, алып килеп, Һарун алдына бастыр, алар рухани Һарунга хезмәт итәргә булышсыннар+. 7Һарун һәм бөтен халык исеменнән хезмәт итеп, левиләр Очрашу чатырында бөтен эшләрне башкарсыннар. 8Алар, бөтен Исраил халкы исеменнән Очрашу чатырында хезмәт итеп, андагы бар әйбер өчен җаваплы булсыннар һәм бар эшне башкарсыннар. 9Левиләрне Һарун һәм аның угыллары карамагына тапшыр – бөтен Исраил ыругларыннан Һарунның кул астында алар булсын+. 10Һарун һәм аның угылларын руханилар итеп билгелә. Алар руханилык вазифаларын төгәл үтәсеннәр. Әгәр рөхсәте булмаган кеше аларны үти икән, аны үлемгә тапшырыгыз+.

11Раббы Мусага әйтте:

12– Һәр исраили хатынның беренче булып туган углы урынына Мин Исраил ыруглары арасыннан левиләрне сайлап алдым. Левиләр – Минеке. 13Чөнки беренче булып туганнарның барысы да – Минеке. Мисыр җирендә беренче булып туган балаларның һәммәсен юк иткән чакта, Мин исраилиләрнең арасында беренче булып туучыларның барысын – кешеме ул, хайванмы – Үзем өчен изгеләндердем. Алар Минеке булырга тиеш. Мин – Раббы+.

Левиләрнең вазифалары

14Синай чүлендә Раббы Мусага әйтте:

15– Левиләрне гаилә вә кабиләләре буенча санап чык; бер айлык балалардан башлап, барча ир затын исәпкә ал.

16Раббы әмер иткәнчә, Муса аларны санап чыкты. 17Левинең угыллары: Гершон, Коһат һәм Мерари+. 18Гершон угыллары: Либни, Шимгый һәм аларның токымнары+. 19Коһат угыллары: Амрам, Исһар, Хебрун, Уззиел һәм аларның токымнары+. 20Мерари угыллары: Махли, Муши һәм аларның токымнары. Леви ыругының гаилә-кабиләләре әнә шулар иде+.

21Гершоннан Либни һәм Шимгый токымы барлыкка килде; алар – Гершон кабиләләредер. 22Гершон токымында, бер айлык балалардан башлап, ир затыннан барлыгы җиде мең биш йөз кеше исәпләнде. 23Гершон токымы үзенең чатырларын Изге чатырның артында, көнбатышта корырга тиеш иде+. 24Гершон токымының башлыгы Ләил углы Эльясаф булды. 25-26Очрашу чатырын, аның каплавычын, чатырга керү юлын каплаучы пәрдәне һәм чатыр белән мәзбәхне әйләндереп алган ишегалды пәрдәләрен, ишегалды капкасына эленә торган пәрдәне һәм бауларны, шулай ук барлык кирәк-яракларны саклау бурычы Гершон угылларына тапшырылды+.

27Коһаттан Амрам, Исһар, Хебрун һәм Уззиел токымнары барлыкка килде; алар – Коһат кабиләләредер+. 28Коһат токымында, бер айлык балалардан башлап, ир затыннан барлыгы сигез мең алты йөз кеше исәпләнде. Болар – Изге бүлмәне саклаучылар. 29Коһат токымы үзенең чатырларын Изге чатырдан көньякта корырга тиеш иде. 30Коһат токымының башлыгы Уззиел углы Элисапан булды. 31Аллаһы сандыгы, өстәл, шәмдәл, мәзбәхләр, хезмәт күрсәткәндә кулланыла торган Изге бүлмә әсбаплары, пәрдә һәм барлык кирәк-яраклар өчен алар җаваплы булды+. 32Левиләр белән рухани Һарун углы Элгазар җитәкчелек итте. Изге урынны саклау өчен җаваплы кешеләр аның кул астында булды+.

33Мераридән Махли һәм Муши токымы барлыкка килде; алар – Мерари кабиләләредер. 34Мерари токымында, бер айлык балалардан башлап, ир затыннан барлыгы алты мең ике йөз кеше исәпләнде. 35Мерари токымының башлыгы Абихаил углы Суриел булды. Алар үзләренең чатырларын Изге чатырның төньягында урнаштырырга тиеш иде. 36-37Чатырның рамнарын, борысларын, баганаларын, нигезләрен һәм барлык кирәк-яракларын, шулай ук ишегалдының һәр ягындагы баганаларын, аларның нигезләрен һәм казыкларын, бауларын саклау бурычы Мерари угылларына тапшырылды+.

38Муса, Һарун һәм аның угыллары үз чатырларын Очрашу чатыры алдына, аның көнчыгышка караган ягына урнаштырырга тиеш иде. Барлык исраилиләр исеменнән алар Изге урынны саклау вазифасын башкардылар. Әгәр рөхсәте булмаган кеше шул вазифаны үтәсә, үлемгә тапшырылырга тиеш иде. 39Муса белән Һарун, Раббы әйткәнчә, левиләрнең санын кабиләләре буенча исәпкә алдылар. Леви ыругында, бер айлык балалардан башлап, ир затыннан барлыгы егерме ике мең кеше исәпләнде+.

Исраилиләрнең беренче булып туган балалары урынына левиләрне алу

40Раббы Мусага әйтте:

– Исраилиләрнең беренче булып туган ир затын, бер айлык балалардан башлап, исәпкә ал һәм исемлеген төзе. 41Мин – Раббы. Исраилиләрнең беренче булып туган угыллары урынына Миңа Леви ыругын аерып ал, шулай ук исраилиләрнең беренче булып туган терлеге урынына да левиләрнең терлеген Миңа аерып ал.

42Раббы ничек әмер иткән булса, Муса шулай эшләде: исраилиләрнең беренче булып туган ир затларын исәпкә алды. 43Исраилдә, бер айлык балалардан башлап, ир затыннан барлыгы егерме ике мең ике йөз җитмеш өч кеше исәпләнде.

44Раббы Мусага әйтте:

45– Беренче булып туган барлык Исраил угыллары урынына левиләрне ал; исраилиләрнең терлеге урынына да левиләрнекен ал. Мин – Раббы, һәм левиләр Минеке булсыннар. 46Исраилиләрнең беренче булып туган ир заты левиләрнекеннән ике йөз җитмеш өч кешегә артык булды. Шушы ике йөз җитмеш өч артык кеше өчен йолым түләнергә тиеш. 47Кеше башына бишәр шәкыл[*] көмеш ал. Бер шәкылда егерме гера[*] исәпләнә+. 48Левиләрдән артык булган исраилиләрнең беренче туганнары өчен йолым буларак җыелган әлеге көмешне Һарунга һәм аның угылларына бир.

49-50Муса артык чыккан Исраил угыллары өчен бер мең өч йөз алтмыш биш шәкыл көмеш җыйды да, 51Раббы әмер иткәнчә, әлеге йолымны Һарунга һәм аның угылларына бирде.

4

Коһат угылларының вазифасы

4^1Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

2– Леви ыругының Коһат токымын кабиләләре вә гаиләләре буенча исәпкә ал. 3Очрашу чатырында хезмәт итәргә яраклы, утыз яшьтән илле яшькәчә булган барлык ирләрне санап чык+.

4Коһат угылларының хезмәте Очрашу чатырының иң изге әйберләрен кайгыртудан гыйбарәт. 5Юлга кузгалганда, Һарун һәм аның угыллары, чатырга кереп, Боерыклар сандыгы алдындагы пәрдәне алсыннар да шуның белән сандыкны капласыннар. 6Аның өстенә диңгез филе тиресеннән эшләнгән япма япсыннар, аны йоннан тукылган зәңгәр җәймә белән каплап, күтәреп йөртә торган колгаларын үз урынына куйсыннар+.

7Икмәк бүләге өстәленә йоннан эшләнгән зәңгәр җәймә япсыннар, аның өстенә савыт-саба һәм табакларны, тәлинкә һәм шәраб бүләге тәкъдим итү касәләрен куйсыннар. Даими китерелә торган икмәк өстәлдә һәрвакыт торырга тиеш. 8Шулар өстенә кызыл төстәге җәймә япсыннар; аннары диңгез филе тиресеннән эшләнгән япма белән каплап, күтәреп йөртә торган колгаларын үз урынына куйсыннар.

9Йоннан эшләнгән зәңгәр җәймә белән шәмдәлне һәм аның яктырткычларын, филтә кыскычын, көл җыю улакларын, яктырткычка салына торган зәйтүн мае савытларын япсыннар. 10Шәмдәл һәм аның барлык кирәк-яракларын, диңгез филе тиресеннән эшләнгән япма белән каплап, агач носилка өстенә куйсыннар.

11Алтын мәзбәх[*] өстенә йоннан эшләнгән зәңгәр җәймә, аннары диңгез филе тиресеннән эшләнгән япма капласыннар, күтәреп йөртә торган колгаларын үз урынына куйсыннар.

12Изге бүлмәдә хезмәт күрсәткәндә кулланыла торган барлык нәрсәләрне йоннан эшләнгән зәңгәр җәймәгә төрсеннәр дә, диңгез филе тиресеннән эшләнгән япма белән каплап, агач носилка өстенә куйсыннар.

13Һарун һәм аның угыллары мәзбәхне, көленнән тазартып, җете кызыл җәймә белән капласыннар 14һәм мәзбәх өстенә корбан китерелгәндә кулланыла торган бар әйберне – майлы көл җыела торган улакларны, чәнечкеләрне, көрәкләрне, кан чәчрәткәндә кулланыла торган касәләрне урнаштырсыннар һәм, шуларны диңгез филе тиресеннән эшләнгән япма белән каплап, күтәреп йөртә торган колгаларын үз урынына куйсыннар.

15Юлга кузгалганда, Һарун һәм аның угыллары Изге бүлмә әйберләрен, аның барлык кирәк-яракларын каплап бетергәч, аларны күтәреп бару өчен, Коһат угыллары килсен. Әмма алар изге әйберләргә кагылырга тиеш түгел, кагылган очракта, алар үләчәк. Очрашу чатырының әйберләрен Коһат угыллары күтәреп барырга тиеш+.

16Яктырткычлар өчен зәйтүн мае, хуш исле сумала, даими китерелә торган икмәк бүләге, изгеләндерү мае – Изге чатыр һәм аның эчендә булган бар нәрсә, шулай ук Изге бүлмә һәм аның барлык кирәк-яраклары рухани Һарун углы Элгазар карамагына тапшырылсын+.

17Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

18– Леви ыругы арасыннан Коһат токымының юкка чыгуына юл куймагыз. 19Алар иң изге әйберләргә якын килеп үлмәсен, исән калсын өчен, менә нәрсә эшләгез: Һарун һәм аның угыллары, Изге бүлмә эченә кереп, Коһат угылларына нәрсә эшләргә һәм нәрсәне күтәреп барырга икәнне аңлатып бирсеннәр. 20Изге әйберләргә япма каплаган вакытта, Коһат нәселенә бу әйберләргә якын килергә һәм аларны күрергә ярамый, югыйсә алар үләчәк+.

Гершон угылларының вазифасы

21Раббы Мусага әйтте:

22– Гаиләләре вә кабиләләре буенча Гершон угылларын да исәпкә ал. 23Утыз яшьтән илле яшькәчә булган һәм Очрашу чатырында хезмәт итәргә яраклы ирләрнең һәммәсен исәпкә ал. 24Хезмәт күрсәткәндә һәм йөк ташыганда, Гершон токымы башкарачак эшләр:+
25алар чатыр пәрдәләрен, Очрашу чатыры белән аның каплавычын, диңгез филе тиресеннән эшләнгән тышкы каплавычны, Очрашу чатырына керү юлын каплаучы пәрдәне, 26чатыр һәм мәзбәхне әйләндереп алган ишегалды пәрдәләрен, ишегалды капкасына эленә торган пәрдәне, бауларны һәм хезмәт башкарганда кирәкле бар нәрсәне ташырга тиеш. Шундагы барлык эшләрне Гершон токымы үтәсен. 27Гершон угылларының бөтен хезмәте – йөк ташумы, башка эшләрме – Һарун һәм аның угылларының күрсәтмәсе белән башкарылырга тиеш. Үзләре ташыган әйберләрне алар үзләре сакласын. 28Очрашу чатырында Гершон токымының эше әнә шуннан гыйбарәт. Үзләренә йөкләнгән вазифаны алар рухани Һарун углы Итамар күзәтчелегендә башкарачак.

Мерари угылларының вазифасы

29Кабиләләре вә гаиләләре буенча Мерари угылларын да исәпкә ал. 30Утыз яшьтән илле яшькәчә булган һәм Очрашу чатырында хезмәт итәргә яраклы ирләрнең һәммәсен исәпкә ал. 31Очрашу чатырында аларның хезмәте түбәндәгедән гыйбарәт: чатырның рамнарын, борысларын, баганаларын һәм нигезләрен,+
32ишегалдының һәр ягындагы баганаларын, нигезләрен, казыкларын, бауларын һәм барлык кирәк-яракны алар күтәреп барырга тиеш. Кемнең нәрсә күтәреп барасы төгәл билгеләнсен. 33Очрашу чатырында Мерари токымы эше әнә шуннан гыйбарәт. Үзләренә йөкләнгән вазифаны алар рухани Һарун углы Итамар күзәтчелегендә башкарачак.

Левиләрнең санын исәпкә алу

34-35Муса, Һарун һәм җәмәгать башлыклары утыз яшьтән илле яшькәчә булган һәм Очрашу чатырында хезмәт итәргә яраклы Коһат угылларының һәммәсен кабиләләре вә гаиләләре буенча исәпкә алдылар. 36Кабиләләре буенча исәпкә алынган кешеләрнең саны ике мең җиде йөз илле булды. 37Коһат токымыннан Очрашу чатырында хезмәт итәргә тиешле кешеләрнең гомуми саны әнә шуның кадәр иде. Раббының Мусага биргән әмере нигезендә, Муса белән Һарун аларның санын исәпкә алды.

38-39Утыз яшьтән илле яшькәчә булган һәм Очрашу чатырында хезмәт итәргә яраклы Гершон угылларының һәммәсе кабиләләре вә гаиләләре буенча исәпкә алынды. 40Кабиләләре вә гаиләләре буенча исәпкә алынган кешеләрнең саны ике мең алты йөз утыз булды. 41Гершон токымыннан Очрашу чатырында хезмәт итәргә тиешле кешеләрнең гомуми саны әнә шуның кадәр иде. Раббының күрсәтмәсе буенча, аларны Муса белән Һарун исәпкә алды.

42-43Утыз яшьтән илле яшькәчә булган һәм Очрашу чатырында хезмәт итәргә яраклы Мерари угылларының һәммәсе кабиләләре вә гаиләләре буенча исәпкә алынды. 44Кабиләләре буенча исәпкә алынганнарның саны өч мең ике йөз кеше булды. 45Мерари токымыннан исәпкә алынган кешеләрнең гомуми саны әнә шуның кадәр иде. Раббының Мусага биргән әмере нигезендә, Муса белән Һарун аларны исәпкә алды.

46Муса, Һарун һәм Исраил башлыклары левиләрне кабиләләре вә гаиләләре буенча исәпкә алды. 47-48Утыз яшьтән илле яшькәчә булган һәм Очрашу чатырында хезмәт итәргә, аны күтәреп йөртергә яраклы ирләрнең саны сигез мең биш йөз сиксән кеше булды. 49Раббының Мусага биргән әмере нигезендә, Леви токымыннан һәрбер кешенең башкарасы эше һәм күтәреп барасы йөге төгәл билгеләп куелды. Раббы Мусага әмер итүенчә, аларның барысы исәпкә алынды.

5

Нәҗес булганнарны станнан читләштерү турында

5^1Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләргә шуны боер: йогышлы тире авыруы булган, бүлендеге килгән[*] һәм мәеткә кагылып нәҗесләнгән[*] кешеләрнең барысын станнан сөрсеннәр+. 3Станны нәҗесләмәсен өчен, андыйларны – ир кешеме ул, хатын-кызмы – яныгыздан сөрегез, чөнки анда, исраилиләр арасында, Мин яшим+.

4Исраилиләр нәкъ шулай эшләделәр дә: андый кешеләрне станнан сөрделәр. Раббы Мусага ничек әйтсә, исраилиләр шулай эшләделәр.

Гаеп өчен йолым түләү турында

5Раббы Мусага әйтте:

6– Исраилиләргә шуны җиткер: «Нинди дә булса ир яки хатын икенче бер кешегә каршы гөнаһ кылса, әлеге адәм Раббыга каршы да гөнаһ эш эшли дигән сүз, һәм ул гаепле санала+. 7Әлеге кеше кылган гөнаһын танырга тиеш; китергән зыяны өчен шул кешегә йолым түләсен һәм шуңа йолым бәясенең биштән бер өлешен дә кушсын+. 8Әгәр зыян күргән кеше үлсә, һәм аның түләнәсе йолымны кабул итәрдәй якын туганы булмаса, ул чакта йолым Раббыныкы була. Бу йолым, гөнаһ эшләгән кешене гөнаһтан арындыру өчен бирелгән сарык тәкәсеннән тыш, руханига бирелергә тиеш. 9Исраилиләрнең Раббыга тәкъдим иткән барлык изге бүләкләре – руханиларныкы. 10Рухани кабул итеп алган һәммә бүләк – руханиныкы; руханига нәрсә дә булса бүләк итсәләр, ул әйбер аңа тиешле».

Хатынның тугрылыгын сынау турында

11Раббы Мусага әйтте:

12– Исраилиләр белән сөйләшеп, шуны белдер: «Әгәр бер хатын, хыянәт итеп, иренә тугрылыгын бозса – 13икенче ир аның белән якынлык кылса, ә ире бу турыда белмәсә, ягъни хатын яшерен рәвештә нәҗесләнсә, һәм аңа каршы шаһит табылмаса, һәм хатынның бу эше фаш ителмәсә,+
14әмма нәҗесләнгән хатынның ирендә көнчелек туса (яисә көнче ир тугрылыгын бозмаган хатыныннан шикләнә башласа), 15бу ир үзенең хатынын рухани янына алып барырга тиеш. Хатыны өчен бүләк итеп ул бер эфа[*] арпа онының уннан бер өлешен алып барсын. Әмма аңа май да салмасын, өстенә хуш исле сумала-майлар да куймасын, чөнки бу – көнчелек өчен икмәк бүләге, гөнаһны фаш итә торган бүләк+.

16Рухани ул хатынны Раббы алдына китереп бастырырга тиеш. 17Рухани балчык савытка изге су һәм Изге чатыр эченнән алынган туфрак салсын. 18Аннары хатынны Раббы алдына китереп бастырсын һәм чәчләрен тузгытсын, аның кулына гөнаһны фаш итүче бүләкне, ягъни көнчелек өчен китерелгән икмәк бүләген тоттырсын. Рухани кулында исә ләгънәт китерә торган ачы су булсын. 19Рухани, хатынны ант иттереп: „Әгәр синең белән беркем якынлык кылмаса, син нәҗесләнмәгән һәм иреңә хыянәт итмәгән булсаң, ләгънәт китерүче бу ачы су сиңа зыян салмас. 20-21Әгәр син иреңә хыянәт иткән һәм нәҗесләнгән, синең белән икенче ир якынлык кылган булса… – дип әйтсен дә ләгънәт укысын: – …ботыңны шиңдереп һәм корсагыңны күбендереп, Раббы сине үз халкың арасында каһәр иясе итсен. 22Һәм ләгънәт китерә торган бу су, синең корсагыңны күбендерү, ботыңны шиңдерү өчен, эчеңә керсен“. Хатын: „Амин, амин“, – дисен+.

23Шуннан соң рухани, ләгънәт сүзләрен кәгазьгә язып, аны суда юсын. 24Ләгънәт китерә торган әлеге ачы суны рухани хатынга эчәргә бирсен, һәм бу су, аның эченә кереп, ачы газаплар китерсен. 25Рухани, көнчелек өчен китерелгән икмәк бүләген хатынның кулыннан кабул итеп, Раббы алдында күтәреп селкесен дә мәзбәх янына алып килсен. 26Шуннан соң икмәк бүләгеннән, истәлекле өлеш буларак, бер уч тутырып алып, мәзбәхтә яндырсын, ә хатынга суны эчерсен. 27Әгәр хатын, иренә хыянәт итеп, нәҗесләнгән булса, рухани эчәргә биргән ләгънәт китерүче су аның эченә кереп газаплаячак; аның корсагы күперәчәк, боты шиңәчәк, һәм ул хатын үз халкы арасында каһәр иясе булачак. 28Әгәр хатын нәҗесләнмәгән, керсез булса, ул сау-сәламәт калачак һәм балалар тудыра алачак.

29Көнчелек турындагы канун әнә шундый. Хатын үзенең иренә хыянәт итсә һәм нәҗесләнсә, 30яки ирендә, шик туып, хатынына карата көнчелек хисе уянса, ул үзенең хатынын Раббы алдына китереп бастырсын. Рухани исә бу хатын белән алда әйтелгән канун нигезендә эш итсен. 31Шул очракта ир кеше гөнаһтан азат булачак, хатын исә кылган гөнаһы өчен җәза алачак».

6

Нәзир[76] булу турында

6^1Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләр белән сөйләшеп, шуны җиткер: «Әгәр бер ир яки хатын нәзир булу өчен, ягъни үзен Раббыга багышлау өчен нәзер кылса,+
3бу кеше шәраб һәм каты эчемлек эчүдән тыелырга тиеш; шәраб серкәсен дә, эчемлек серкәсен дә авызына алмасын; бернинди йөзем суын да эчмәсен, яңа өлгергән һәм киптерелгән йөзем җимешен дә ашамасын. 4Нәзир булган көннәрендә аңа йөземнән әзерләнгән һичнинди ризык – хәтта йөземнең орлыгын яисә кабыгын да ашарга ярамый.

5Нәзир булган көннәрендә аның башына пәке кагылырга тиеш түгел. Нәзер кылып, үзен Раббыга багышлаган көннәр тәмамланганчы, ул изге була, шуңа күрә чәчен үстерсен+. 6Раббыга багышланган көннәрендә, нәзир буларак, мәет янына килергә тиеш түгел ул+. 7Атасы, анасы, ир яки кыз туганы үлсә, аларның мәетләренә якын килеп, үзен нәҗесләмәсен, чөнки Аллаһыга багышлануының билгесе – башындагы чәчләре. 8Нәзир булган барча көннәрендә ул, изге буларак, Раббыга багышлана.

9Әгәр аның янында кинәт кенә берәү үлсә, һәм шуның белән нәзир үзенең башын нәҗесләсә, җиденче көндә ул чәчен алдырсын, һәм шуннан пакь булыр. 10Ә сигезенче көнне Очрашу чатыры алдына руханига ике урман күгәрчене яки ике бала күгәрчен китерсен+. 11Мәеткә кагылган нәзирне нәҗеслектән арындыру өчен, рухани әлеге кошларның берсен – гөнаһ йолу корбаны, икенчесен тулаем яндыру корбаны итеп китерергә тиеш. Һәм шул көнне ул үзенең башын кабат изгеләндерергә 12һәм, нәзирлек көннәрен яңадан башлар өчен, үзен кабат Раббыга багышларга тиеш; гаеп йолу корбаны итеп, ул бер яшьлек тәкә бәрән китерсен. Аның элекке нәзирлек көннәре бушка китә, чөнки Раббыга багышланган ул көннәре нәҗесләнгән санала.

13Нәзир өчен канун әнә шундый. Раббыга багышланган көннәре тәмамлангач, аны Очрашу чатыры алдына алып килсеннәр. 14-15Тулаем яндыру корбаны итеп, ул кимчелексез бер яшьлек тәкә бәрән, гөнаһ йолу корбаны итеп, кимчелексез бер яшьлек саулык бәрән, татулык корбаны итеп, кимчелексез бер сарык тәкәсе, зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оныннан пешергән бер кәрзин төче күмәч һәм майлы төче көлчәләр белән бергә икмәк вә шәраб бүләкләрен Раббыга китерсен++.

16Рухани, бу бүләкләрне Раббы хозурына алып килеп, гөнаһ йолу һәм тулаем яндыру корбаны китерсен. 17Сарык тәкәсен ул, кәрзингә салынган төче икмәкләр белән бергә, татулык корбаны итеп, Раббыга тәкъдим итсен; шулай ук икмәк вә шәраб бүләген дә тәкъдим итсен.

18Шуннан соң нәзир булган кеше Очрашу чатыры алдында үзенең чәчен кырып алырга һәм шул чәчен татулык корбаны астындагы утка атарга тиеш.

19Нәзир үзенең чәчен кырганнан соң, сарык тәкәсенең пешерелгән калак сөяген һәм кәрзиннән бер төче икмәк белән бер төче көлчәне рухани аның кулына тоттырсын+. 20Рухани шуларны Раббы алдында күтәреп селкесен. Әлеге бүләкләр, изге саналып, күтәреп селкегән түш ите һәм тәкъдим ителгән бот ите – руханиның өлеше. Шуннан соң нәзиргә шәраб эчәргә рөхсәт ителә+.

21Нәзер кылып, үзен Раббыга багышлаган кеше турындагы канун әнә шундый. Раббыга бүләкне ул биргән нәзеренә карап китерсен, ә шуннан артыгын үзе теләгәнчә бирсен. Әйткән нәзерен ул нәзирлек канунына нигезләнеп үтәсен».

Исраилиләргә фатиха

22Раббы Мусага болай диде:

23– Һарунга һәм аның угылларына әйт: «Исраилиләргә менә мондый сүзләр белән изге теләк теләгез:+

24„Раббы сиңа фатихасын бирсен
һәм сине сакласын!+
25Раббы Үзенең йөз нуры белән сине балкытсын
һәм сиңа шәфкать итсен!+
26Раббы сиңа йөзе белән борылсын
һәм сиңа иминлек бирсен!“»

27Минем исемне атап, алар шулай дога кылсыннар, һәм Мин аларга фатихамны бирермен.

7

Изге чатырны изгеләштерү һәм ыруг башлыкларының бүләкләре

7^1Изге чатырны корып бетергәннән соң, Муса чатырны һәм аның барлык кирәк-яракларын, мәзбәхне һәм аның барлык әсбапларын май сөртеп изгеләндерде+. 2Шуннан соң халык санын алу өчен җаваплы булган Исраил җитәкчеләре, ягъни гаилә башлыклары, ыругбашлары, бүләкләр алып килделәр. 3Раббыга бүләккә алар өсте ябулы алты олау һәм унике үгез – һәр ыруг башлыгыннан бер үгез һәм ике башлыктан бер олау алып килеп, Изге чатыр каршына куйдылар.

4Раббы Мусага әйтте:

5– Син бу бүләкләрне ал, алар Очрашу чатырында хезмәт башкару өчен кирәк булачак. Аларны, һәрберсенең башкарган хезмәтенә карап, левиләргә бир.

6Шуннан соң Муса олауларны һәм үгезләрне левиләргә бирде. 7-8Ике олау һәм дүрт үгезне, башкарган хезмәтләренә карап, Гершон угылларына һәм дүрт олау белән сигез үгезне, башкарган хезмәтләренә карап, Мерари угылларына тапшырды. Алар рухани Һарун углы Итамар күзәтүе астында эшләделәр++. 9Әмма Коһат угылларына бернәрсә дә бирмәде, чөнки алар, чатырның изге әйберләре өчен җаваплы булып, шул әйберләрне җилкәләрендә күтәреп йөртә иделәр+.

10Мәзбәхкә май сөртелгәннән соң, Исраил җитәкчеләре, мәзбәхне изгеләндерер өчен, бүләкләр алып килделәр һәм үз бүләкләрен мәзбәх алдына куйдылар. 11Раббы Мусага әйтте:

– Мәзбәхне изгеләндерер өчен, җитәкчеләр, чиратлашып, һәркем үзенең көнендә бүләкләрен китерсен.

12Беренче көнне үзенең бүләкләрен Яһүдә ыругыннан Амминадаб углы Нахшон алып килде+. 13Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 14хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт;+
15тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән;+
16гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе;+
17татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Амминадаб углы Нахшон алып килгән бүләкләр әнә шулар иде+.

18Икенче көнне үзенең бүләкләрен Исәсхәр ыругының башлыгы Суар углы Нетанел алып килде+. 19Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 20хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 21тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 22гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 23татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Суар углы Нетанел алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

24Өченче көнне үзенең бүләкләрен Зәбулун ыругының башлыгы Хелон углы Элиаб алып килде+. 25Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 26хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 27тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 28гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 29татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе һәм бер яшьлек биш тәкә бәрән. Хелон углы Элиаб алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

30Дүртенче көнне үзенең бүләкләрен Рубин ыругының башлыгы Шедур углы Элисур алып килде+. 31Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 32хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 33тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 34гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 35татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе һәм бер яшьлек биш тәкә бәрән. Шедур углы Элисур алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

36Бишенче көнне үзенең бүләкләрен Шимун ыругының башлыгы Суришаддай углы Шелумиел алып килде+. 37Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 38хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 39тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 40гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 41татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Суришаддай углы Шелумиел алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

42Алтынчы көнне үзенең бүләкләрен Гәд ыругының башлыгы Дегуил углы Эльясаф алып килде+. 43Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 44хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 45тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 46гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 47татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Дегуил углы Эльясаф алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

48Җиденче көнне үзенең бүләкләрен Эфраим ыругының башлыгы Аммиһуд углы Элишама алып килде+. 49Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 50хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 51тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 52гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 53татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Аммиһуд углы Элишама алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

54Сигезенче көнне үзенең бүләкләрен Менашше ыругының башлыгы Педаһсур углы Гәмәлиил алып килде+. 55Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 56хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 57тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 58гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 59татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Педаһсур углы Гәмәлиил алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

60Тугызынчы көнне үзенең бүләкләрен Беньямин ыругының башлыгы Гидеони углы Абидан алып килде+. 61Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 62хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 63тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 64гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 65татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Гидеони углы Абидан алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

66Унынчы көнне үзенең бүләкләрен Дан ыругының башлыгы Аммишаддай углы Ахигызыр алып килде+. 67Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 68хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 69тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 70гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 71татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Аммишаддай углы Ахигызыр алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

72Унберенче көнне үзенең бүләкләрен Ашер ыругының башлыгы Өхрән углы Пагиел алып килде+. 73Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 74хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 75тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 76гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 77татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Өхрән углы Пагиел алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

78Уникенче көнне үзенең бүләкләрен Нәптали угылларының башлыгы Энан углы Ахира алып килде+. 79Аның бүләкләре шуннан гыйбарәт иде: йөз утыз шәкыл авырлыгындагы бер көмеш тәлинкә, җитмеш шәкыл авырлыгындагы бер көмеш касә – бу савытларның икесенә дә икмәк бүләге өчен зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны салынган иде; 80хуш исле сумала-майлар салынган ун шәкыл авырлыгындагы бер алтын савыт; 81тулаем яндыру корбаны өчен бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек тәкә бәрән; 82гөнаһ йолу корбаны өчен бер кәҗә тәкәсе; 83татулык корбаны өчен ике үгез, биш сарык тәкәсе, биш кәҗә тәкәсе, бер яшьлек биш тәкә бәрән. Энан углы Ахира алып килгән бүләкләр әнә шулар иде.

84Май сөрткәннән соң, мәзбәхне изгеләндергәндә, Исраил башлыклары алып килгән бүләкләр шуннан гыйбарәт иде: унике көмеш тәлинкә, унике көмеш касә, унике алтын савыт; 85һәр көмеш тәлинкәнең авырлыгы – йөз утыз, һәр көмеш касәнең авырлыгы җитмеш шәкыл булып, көмешнең гомуми авырлыгы ике мең дүрт йөз шәкылга тиңләште; 86хуш исле сумала-майлар салынган унике алтын савыт: һәр савытның авырлыгы ун шәкыл булып, унике алтын савытның гомуми авырлыгы йөз егерме шәкылга тиңләште. 87Тулаем яндыру корбаны өчен унике үгез бозау, унике сарык тәкәсе, бер яшьлек унике тәкә бәрән һәм шулар белән бергә икмәк бүләге; гөнаһ йолу корбаны өчен унике кәҗә тәкәсе; 88татулык корбаны өчен егерме дүрт үгез, алтмыш сарык тәкәсе, алтмыш кәҗә тәкәсе һәм бер яшьлек алтмыш тәкә бәрән. Май сөрткәннән соң, мәзбәхне изгеләндерү өчен китерелгән бүләкләр әнә шулар иде.

89Раббы белән сөйләшер өчен Очрашу чатырына кергәндә, Муса Боерыклар сандыгының капкачы өстендәге ике керубим арасыннан килгән тавышны ишетә иде. Раббы шулай Муса белән сөйләшә иде+.

8

Яктырткычлар турында

8^1Раббы Мусага әйтте:

2– Һарун белән сөйләшеп, шуны җиткер: «Җиде яктырткычны шәмдәлгә урнаштырганда, аларның нуры шәмдәл алдына төшәрлек итеп эшлә».

3Һарун шулай эшләде дә: яктырткычларны, Раббы Мусага әмер иткәнчә, нуры шәмдәл алдына төшәрлек итеп урнаштырды. 4Раббы Мусага күрсәткәнчә эшләнгән шәмдәл астан алып өстәге чәчәкләренә кадәр алтыннан чүкеп ясалган иде.

Левиләрне исраилиләрдән аеру турында

5Раббы Мусага әйтте:

6– Исраилиләр арасыннан левиләрне аерып ал да йолага туры китереп пакьлә. 7Аларны пакьләү өчен, менә нәрсә эшлә: өсләренә пакьләү суы сип, ә левиләр, үзләренең бар җирен пәке белән кырып, киемнәрен юсыннар – шуннан алар пакь булырлар+. 8Аннары бер үгез бозау, шулай ук икмәк бүләге буларак зәйтүн мае кушылган сыйфатлы бодай оны китерсеннәр; син исә гөнаһ йолу корбаны өчен башка бер үгез бозау алып кил+. 9Һәм левиләрне Очрашу чатыры алдына туплап, бөтен Исраил халкын чакырып китер. 10Левиләрне Раббы алдына алып кил дә, исраилиләр алар өстенә кулларын куйсыннар, 11һәм, Исраил угыллары Раббы каршында күтәреп селкегән бүләкләрен Раббыга багышлаган кебек, Һарун левиләрне Раббыга багышласын. Шуннан соң левиләр Раббыга хезмәт күрсәтү өчен әзер булырлар. 12Левиләр үгез бозауларның башына кулларын куйгач, левиләрне гөнаһларыннан арындыру өчен, үгезнең берсен – гөнаһ йолу корбаны итеп, икенчесен Раббыга багышланган тулаем яндыру корбаны итеп китер. 13Һарун һәм аның угыллары каршына левиләрне китереп бастыр да, күтәреп селкегән бүләк кебек, Раббыга багышла. 14Әнә шул рәвешле, левиләрне исраилиләрдән аерып ал – алар Минеке булырга тиеш+.

15Левиләрне пакьләгәннән һәм, күтәреп селкегән бүләк кебек, Раббыга багышлаганнан соң, хезмәт итәр өчен, алар Очрашу чатыры янына килә алалар. Левиләр – исраилиләр арасыннан тулысынча Миңа тапшырылган затлар. 16Исраил хатыннарының беренче булып туган угыллары урынына алдым Мин аларны+. 17Исраил токымында беренче булып туган иркәк заты – кешеме ул, терлекме – Минеке. Чөнки мисырлыларның беренче булып туган ир балаларын юк иткәндә, исраилиләрнекен Мин Үзем өчен аерып алдым. 18Хәзер исә беренче булып туган исраилиләр урынына Мин левиләрне алдым. 19Исраилиләр арасыннан аерып алып, левиләрне Мин Һарун һәм аның угыллары карамагына тапшырдым. Левиләр исраилиләр исеменнән Очрашу чатырында хезмәт итәргә, алар хакына гөнаһ йолу корбаны китерергә, исраилиләрне Изге чатырга якынлашудан – бәла-казага тарудан сакларга тиеш+.

20Левиләр хакында Раббы Мусага ничек әмер итсә, Муса, Һарун һәм бөтен Исраил халкы нәкъ шулай эшләде. 21Левиләр, чистарынып, кием-салымнарын юдылар. Һарун аларны, күтәреп селкегән бүләкне багышлаган кебек, Раббыга багышлады һәм, аларны пакьләү өчен, гөнаһтан арындыру йоласын башкарды. 22Шуннан соң левиләр Һарун һәм аның угыллары күзәтүе астында Очрашу чатыры белән бәйле хезмәткә керештеләр. Левиләр хакында Раббы Мусага ничек әмер итсә, исраилиләр нәкъ шулай эшләде.

23Раббы Мусага әйтте:

24– Левиләр хакындагы кагыйдә менә шундый: яше егерме биштән узган левиләр Очрашу чатырында үзләренә тапшырылган хезмәтне башкарырга тиешләр+. 25Илле яшь тулгач, алар, хезмәт итүдән туктап, эшләмәсеннәр. 26Очрашу чатырында хезмәт итүче туганнарына алар ярдәм итәргә мөмкиннәр, әмма үзләре эшләмәсеннәр. Левиләрнең хезмәт вазифаларын билгеләгәндә, әнә шулай эшлә.

9

Котылу бәйрәме турында өстәмә кагыйдәләр

9^1Исраилиләр Мисыр җиреннән чыкканнан соң, икенче елның беренче аенда Синай чүлендә Раббы Мусага әйтте:

2-3– Исраилиләр Котылу бәйрәмен билгеләнгән вакытта – беренче айның ундүртенче көнендә кич белән барлык канун-кагыйдәләренә туры китереп билгеләп үтсеннәр+.

4Муса исраилиләргә Котылу бәйрәмен уздырырга кушты, 5һәм алар беренче айның ундүртенче көнендә кичен Синай чүлендә Котылу бәйрәмен билгеләп үттеләр. Раббы Мусага ничек әмер итсә, исраилиләр нәкъ шулай эшләделәр.

6Әмма арадан кайберәүләр, үлгән кешенең мәетенә кагылып нәҗесләнү сәбәпле, ул көнне бәйрәм итә алмадылар. Алар, шул көнне үк Муса белән Һарун янына килеп:+

7– Үлгән кешенең мәетенә кагылып, без нәҗесләндек, әмма ни өчен безне билгеләнгән вакытта исраилиләр белән бергә Раббыга бүләк тәкъдим итүдән мәхрүм кылдыгыз? – диделәр.

8Муса аларга:

– Туктагыз, башта мин сезнең хакта Раббының нәрсә әмер итәсен белешим, – диде.

9Раббы Мусага әйтте:

10– Исраилиләргә әйт: «Әгәр сез үзегез яки нәсел варисларыгыздан берәрсе мәеткә кагылып нәҗесләнә яисә озак вакыт юлда була икән, андый кешеләр дә Котылу бәйрәмендә катнаша ала. 11Андый кешеләр Котылу бәйрәмен икенче айның ундүртенче көнендә кич белән билгеләп үтсеннәр. Алар тәкә бәрән белән төче икмәкләр һәм ачы үләннәр ашасыннар+
12һәм ул азыкларның берсен дә икенче көннең иртәсенә калдырмасыннар, тәкә бәрәннең сөякләрен сындырмасыннар. Котылу бәйрәмен алар бөтен шартларына китереп уздырырга тиеш+. 13Ә инде нәҗесләнмәгән һәм юлда булмаган кеше, Котылу бәйрәмен билгеләп үтмәсә, үз халкы арасыннан юкка чыгарылачак, чөнки ул тиешле вакытта Раббыга бүләк китермәгән санала; үзенең гөнаһы өчен ул җәза алачак. 14Сезнең арада яшәүче килмешәк Котылу бәйрәмен үткәрергә теләсә, бәйрәмгә кагылышлы бөтен канун-кагыйдәләрне үтәргә тиеш. Килмешәкләр өчен дә, җирле кешеләр өчен дә канун бер булсын»+.

Изге чатыр өстендәге болыт

15Шаһитлык чатыры, ягъни Изге чатыр корылган көнне аны болыт каплап алды, ә кичтән алып иртәнгә кадәр чатыр өстендә ут-ялкын янып торган кебек булды+. 16Бу хәл һаман шулай дәвам итте: көндез чатырны болыт каплап торды, ә төнлә ут янган кебек булды. 17Болыт Изге чатыр өстеннән күтәрелгәндә, исраилиләр юлга кузгала, болыт туктаган урында исә чатырларын корып ял итә иделәр+. 18Исраилиләр Раббы күрсәтмәсе буенча юлга чыктылар һәм Аның күрсәтмәсе буенча чатырларын корып ял иттеләр. Болыт чатыр өстендә туктап торган вакытта, алар да кузгалмадылар. 19Болыт чатыр өстендә озак торган вакытта, исраилиләр дә, Раббы әмерен үтәп, юлга чыкмадылар. 20Кайвакыт болыт чатыр өстендә берничә көн торды. Мондый очракта исраилиләр дә Раббы күрсәтмәсе буенча туктап тордылар. Юлга алар Раббы күрсәтмәсе буенча кузгалдылар. 21Кайвакыт болыт чатыр өстендә кичтән алып иртәнгә кадәр генә торды, һәм иртә белән күтәрелә башлауга, алар да юлга чыктылар. Болыт кайчан күтәрелсә, – көндез буламы ул, төнләме, – халык та юлга кузгалды. 22Чатыр өстендә болыт күпме торса, – ике көн, бер ай яки бер елмы, – исраилиләр дә шунда туктап тордылар һәм юлга чыкмадылар, ә инде болыт күтәрелүгә, алар юлга чыктылар. 23Раббы күрсәтмәсе буенча, алар туктап тордылар һәм, Аның күрсәтмәсе буенча, юлга чыктылар. Исраилиләр, шушылай итеп, Раббының Муса аша биргән әмерен үтәделәр.

10

Көмеш быргылар турында

10^1Раббы Мусага әйтте:

2– Халыкны бергә җыю һәм юлга кузгалу өчен, ике көмеш быргы чүкеп ясат. 3Быргылар кычкырткан вакытта, бөтен халык синең янга – Очрашу чатыры алдына җыелыр+. 4Бер генә быргы кычкыртса, синең янга җитәкчеләр, ягъни Исраилнең гаскәрбашлары җыелыр. 5Быргылар хәвефле аваз салуга, көнчыгыш тарафта стан булып урнашкан ыруглар кузгалып китәр+. 6Кузгалу турында икенче мәртәбә кычкыртканда, көньяк тарафта урнашкан ыруглар кузгалып китәр. Юлга кузгалу турында быргыларның хәвефле авазы хәбәр итәр+. 7Җыелыш җыярга кирәк булганда, быргы кычкыртыгыз, ләкин аның тавышы хәвефле булмасын.

8Быргыларны Һарун угыллары, ягъни руханилар кычкыртырга тиеш. Бу сезнең өчен нәселдән нәселгә күчеп килә торган мәңгелек кагыйдә+. 9Сезгә һөҗүм итүче дошманга каршы үз җирегездә сугышка чыкканда, кузгалу турында быргылар кычкыртыгыз. Шул чакта сез Раббы Аллагыз тарафыннан искә алынырсыз һәм дошманнарыгыздан котылып калырсыз+. 10Шатлыклы көннәрегездә һәм билгеләнгән бәйрәмнәрегездә, яңа ай туган көннәрдә, тулаем яндыру һәм татулык корбаннарыгызны тәкъдим иткәндә, быргылар уйнатыгыз – үзегез турында Аллаһының исенә төшерү булыр. Мин – Раббы, сезнең Аллагыз+.

Исраилиләрнең Синай чүленнән китүе

11Икенче елның икенче аенда, айның егерменче көнендә Шаһитлык чатыры өстеннән болыт күтәрелде, 12һәм исраилиләр, Синай чүленнән кузгалып китеп, бер урыннан икенче урынга күчә-күчә, юлларын дәвам иттеләр. Ниһаять, болыт Паран чүленә җитеп туктап калды+. 13Раббының Муса аша биргән әмере нигезендә, беренче тапкыр юлга чыгулары иде бу.

14Беренче булып төркемнәргә бүленгән Яһүдә ыругы үзенең байрагы астында кузгалып китте. Яһүдә ыругының гаскәрбашы Амминадаб углы Нахшон иде+. 15Исәсхәр ыругының гаскәрбашы Суар углы Нетанел иде. 16Зәбулун ыругының гаскәрбашы Хелон углы Элиаб иде. 17Изге чатыр сүтеп алынганнан соң, Гершон һәм Мерари угыллары, чатырны күтәреп, юлга чыктылар+.

18Аннары төркемнәргә бүленгән Рубин ыругы үзенең байрагы астында кузгалып китте. Рубин ыругының гаскәрбашы Шедур углы Элисур иде+. 19Шимун ыругының гаскәрбашы Суришаддай углы Шелумиел иде. 20Гәд ыругының гаскәрбашы Дегуил углы Эльясаф иде. 21Алардан соң, изге әйберләрне күтәреп, Коһат токымы юлга чыкты. Алар яңа урынга килеп җиткәндә, Изге чатыр инде корылган булырга тиеш иде+.

22Аннан соң төркемнәргә бүленгән Эфраим ыругы үзенең байрагы астында кузгалып китте. Эфраим ыругының гаскәрбашы Аммиһуд углы Элишама иде+. 23Менашше ыругының гаскәрбашы Педаһсур углы Гәмәлиил иде. 24Беньямин ыругының гаскәрбашы Гидеони углы Абидан иде.

25Иң ахырдан төркемнәргә бүленгән Дан ыругы үзенең байрагы астында кузгалып китте. Дан ыругының гаскәрбашы Аммишаддай углы Ахигызыр иде+. 26Ашер ыругының гаскәрбашы Өхрән углы Пагиел иде. 27Нәптали ыругының гаскәрбашы Энан углы Ахира иде. 28Төркемнәргә бүленгән исраилиләрнең юлга чыгу тәртибе әнә шундый иде.

29Муса үзенең кайнатасына – мидьяни Регуил углы Хобабка:

– Раббыбыз: «Сезгә бирермен», – дип вәгъдә иткән җирләргә барырга чыгабыз; син дә безнең белән бар, сиңа мөнәсәбәт яхшы булыр; Раббы Исраилгә күп яхшылыклар вәгъдә итә, – диде+.

30Әмма Хобаб аңа әйтте:

– Бармыйм мин, үз җиремә, туган халкым янына кайтам.

31Муса исә аңа:

– Ташлап китмә безне, син бит чүлдә чатырларны кайда корырга кирәклеген беләсең, безгә күз-колак булырсың. 32Безнең белән бергә барсаң, Раббының безгә күрсәтәчәк барлык яхшылыкларын синең белән бүлешербез, – диде+.

33Исраилиләр, Раббы тавыннан китеп, өч көн буе юлда булдылар, һәм шул өч көн дәвамында, аларга ял итәр урынны күрсәтер өчен, Раббының Килешү сандыгы алар алдыннан барды. 34Туктаган урыннарыннан кузгалып киткән вакытта, Раббының болыты көндез алар өстендә булды+.

35Аллаһы сандыгы юлга чыккан саен, Муса:

«Әй Раббы, күтәрел!

Дошманнарың таралып бетсен,

Сине өнәмәүчеләр алдыңнан качып китсен!» – дип әйтә иде+.

36Аллаһы сандыгы туктаган саен, ул:

«Әй Раббы, меңнәрчә һәм меңнәрчә Исраил халкы янына
кире кайт!» – дип әйтә иде.

11

Исраилиләрнең сукрануы

11^1Халык үзенең авыр тормышыннан зарланды. Моны ишеткән Раббының ачуы кабарды. Раббының ярсуыннан исраилиләр станының читләрен ут ялмап алды+. 2Шуннан соң халык Мусага елап ялварды; Муса, дога кылып, Раббыдан сорагач, ут сүнде+. 3Һәм бу урынга Табыгыра[*] дигән исем бирелде, чөнки анда Раббы уты аларның торагын яндырды.

4Халык арасындагы төрле милләт кешеләре аш талымлый башлады, һәм алар белән бергә исраилиләр дә елап зарланырга тотындылар:

– Безне кем ит белән туендырыр?!+
5Без Мисырда вакытта бушлай ашаган балыкларны, кыяр, кавыннарны, ялпак суган, башлы суган һәм сарымсакларны искә төшерәбез. 6Инде хәлсезләнеп беттек без, ашарга бернәрсә юк, күз алдыбызда манна[*] гына+.

7Әлеге манна кориандр орлыгына охшаган һәм саргылт төстә иде. 8Халык, әйләнә-тирәдә йөреп, шул маннаны җыя иде дә, кул тегермәнендә тартып яки киледә төеп, аны казанда пешереп ашый яисә оныннан көлчә ясый иде. Аның тәме зәйтүн маенда пешерелгән көлчәне хәтерләтә иде+. 9Төнлә чык төшкән вакытта, станга манна да ява иде.

10Муса һәр гаиләнең үз чатыры алдында яшь түгүен ишетте. Раббының моңа бик нык ачуы кабарды, Муса да борчуга төште. 11Муса Раббыга әйтте:

– Ни өчен Син мине – Үз колыңны газаплыйсың? Ни өчен мин Синең күз алдыңда шәфкать казанмадым һәм нигә Син бөтен халыкның авырлыгын минем өстемә йөкләдең? 12Бу халыкны үземнең карынымда мин йөрттемме әллә, аны мин тудырдыммы әллә?! Ни өчен Син миңа: «Сабыйны күтәреп йөрткән бала караучы сыман, аларны күтәреп йөрт – аталарына бирергә ант иткән җиргә алып бар!» – дип әйттең? 13Бу кадәр халыкны ашату өчен, кайдан ит алыйм?! Алар бит: «Безгә ашарга ит бир!» – дип, миннән елап сорыйлар. 14Шушы халыкны мин берүзем генә кайгырта алмыйм – минем өчен бу гаять авыр йөк+. 15Әгәр миңа шундый мөнәсәбәттә икәнсең, мине үтерүең яхшырак булыр – Синең күз алдыңда шәфкать казанган булсам, нинди бәлагә таруымны күрмәм ул чакта+.

Мусаның җитмеш өлкәнне сайлавы

16Раббы Мусага:

– Халыкның җитәкчеләре һәм түрәләре дип саналган Исраил өлкәннәреннән җитмеш кешене Очрашу чатыры янына чакырып китер, һәм алар шунда синең яныңа килеп бассыннар+. 17Мин, төшеп, синең белән сөйләшермен һәм синдә булган Рухның бер өлешен алар өстенә салырмын. Шуннан соң халыкның йөген син ялгызың гына күтәрмәссең, синең белән бергә алар да күтәрерләр, – диде+.

18– Халыкка әйт: «Иртәгәге көнгә пакьләнегез, иртәгә сез ит ашарсыз. Чөнки сез: „Кем безгә ит ашатыр?! Мисырда хәлебез яхшырак иде!“ – дип еладыгыз, һәм Раббы шуны ишетте. Менә хәзер Раббы сезгә ашарга ит бирер+. 19-20Сез аны бер, ике, биш, ун, егерме көн генә дә түгел, ай буе – борын тишегегездән кире чыкканчы һәм күңелегез болганганчы ашарсыз. Чөнки сез үз арагызда булган Раббыны кире кактыгыз һәм: „Нигә Мисырдан киттек икән?!“ – дип, Аның алдында еладыгыз».

21Муса әйтте:

– Минем янда җәмгысы алты йөз мең җәяүле ир-ат, ә Син: «Мин аларга ай буе ит ашатачакмын!» – дисең+. 22Бар булган терлекне суйсаң һәм диңгездәге бар балыкны тотып бетерсәң дә, аларны туйдырырлык түгел.

23Раббы Мусага әйтте:

– Әллә Раббының кулы кыска дип уйлыйсыңмы?! Сиңа әйткән сүзем тормышка ашырмы, юкмы икәнен хәзер күрерсең+.

24Муса, чыгып, Раббы сүзләрен халыкка җиткерде һәм, халыкның өлкәннәреннән җитмеш кешене җыеп, Изге чатыр тирәли бастырды. 25Шунда Раббы, болытта төшеп, аның белән сөйләште һәм Мусада булган Рухның бер өлешен шул җитмеш өлкәнгә тапшырды. Үзләренә Рух иңгәч, алар пәйгамбәрлек иттеләр, әмма шуннан соң пәйгамбәрлек итүдән туктадылар.

26Җитмеш өлкәннең икесе, Элдад һәм Медад, станда калдылар, Изге чатыр янына чыкмадылар. Әмма аларга да Рух иңеп, алар да пәйгамбәрлек иттеләр. 27Бер яшүсмер, Муса янына килеп:

– Элдад белән Медад станда пәйгамбәрлек итәләр, – дип хәбәр салды.

28Яшь чагыннан ук Мусаның ярдәмчесе булган Нун углы Ешуа:

– Әфәндем Муса, туктат аларны! – диде.

29Муса исә, аңа җавап итеп:

– Син мине шул рәвешле якламакчы буласыңмы?! Раббы Үзенең бар халкына Рухын иңдереп, аларның бөтенесе пәйгамбәргә әйләнсә иде! – диде.

30Муса үзе һәм аның белән бергә Исраил өлкәннәре станга кире кайттылар.

Раббыдан бүдәнәләр

31Менә Раббы җил кузгатты, һәм шул җил диңгез ягыннан бүдәнәләр очыртып китерде. Станның һәр тарафында, бер көнлек юл ераклыгында, әйләнә-тирәдә ике терсәк[*] калынлыгында өем-өем булып бүдәнәләр ята иде+. 32Халык исә шул көнне һәм төн буе, шулай ук икенче көнне бүдәнә җыйды. Иң аз дигәндә дә һәркайсы ун хомер[*] бүдәнә җыйды һәм аларны стан тирәли җәеп таратты. 33Әмма кешеләр, итне авызларына алып, чәйнәп йотарга да өлгермәделәр – Раббының халыкка ачуы кузгалып, аларга Ул үләт зәхмәте җибәрде. 34Ул урынга Кыйбрут-Һаттава[*] дип исем куштылар, чөнки анда ач күзле кешеләрне күмделәр.

35Халык Кыйбрут-Һаттавадан Хасеротка таба юлга чыкты һәм шунда җитеп туктады+.

12

Мәрьям белән Һарунның шелтәсе

12^1Мәрьям белән Һарун Мусаны хәбәши хатынга өйләнгән өчен әрләделәр. 2Алар:

– Әллә Раббы Муса аша гына сөйләдеме?! Безнең аша сөйләмәдеме Ул әллә?! – диделәр, һәм Раббы моны ишетте.

3Муса исә дөньядагы барлык кешеләрдән иң тыйнагы иде.

4Раббы кинәт Мусага, Һарунга һәм Мәрьямгә:

– Өчегез дә Очрашу чатыры янына чыгыгыз, – диде, һәм өчесе дә чыктылар.

5Аннары Раббы болыт баганасы булып төште дә, чатыр алдында туктап, Һарун белән Мәрьямне чакырып алды – тегеләр икесе дә килделәр. 6Раббы аларга:

«Әйтәсе сүзләремне тыңлагыз!

Әгәр сезнең арада Раббы пәйгамбәре булса,

Мин, күренешләр иңдереп, аңа шулай Үземне белдерәм,
аның белән төштә сөйләшәм, – диде. –+

7Әмма колым Муса белән Мин алай эшләмим,
чөнки Мин аңа Үз биләмәмне ышандырып тапшырдым+.

8Мин аның белән йөзгә-йөз карап,
табышмаклар белән түгел, ачыктан-ачык сөйләшәм,
һәм ул Раббының сурәтен күрә.

Шулай булгач, ничек итеп сез, курыкмыйча, колым Мусаны гаепли аласыз?!»+

9Раббы бик нык ачуы чыккан хәлдә алар яныннан китеп барды, 10һәм болыт чатырдан ерагайды. Шунда Мәрьямнең бөтен тәне, кар белән капланган кебек, йогышлы тире авыруыннан ап-ак булып калды. Һарун Мәрьямгә карады һәм аңарда йогышлы тире авыруын күрде+. 11Мусага ул:

– Хуҗам! Ялварып сорыймын: акылсызлык белән эшләнгән гөнаһыбыз өчен җәза бирмә безгә. 12Туганда ук ярты гәүдәсе черегән үле бала кебек итмә бу хатынны, – диде.

13Һәм Муса:

– Әй Аллам, аны савыктырчы! – дип, Раббыга ялварды.

14Раббы Мусага әйтте:

– Атасы Мәрьямнең йөзенә төкергән очракта, Мәрьям җиде көн дәвамында хурлык кичергән булыр иде. Шулай булгач, җиде көнгә аны станнан читкәрәк алып китегез, аннары ул кире кайтсын+.

15Мәрьям җиде көн станнан читтә булды, һәм, Мәрьям кайтмыйча, халык юлга чыкмады.

13

Мусаның Кәнган җиренә күзәтчеләр җибәрүе

13^1•Аннары халык, Хасероттан кузгалып, Паран чүленә җитте һәм шунда чатырларын корып урнашты+. 2Раббы Мусага әйтте:

3– Исраилиләргә Мин бирәсе Кәнган җирләрен карап кайтыр өчен, кешеләр җибәр – һәр ыругтан берәр җитәкче барсын+.

4Муса, шулай итеп, Раббы күрсәтмәсе буенча, шул кешеләрне Паран чүленнән Кәнганга җибәрде. Исраилиләрнең җитәкчеләре булган әлеге кешеләрнең+
5исемнәре түбәндәгечә:

Рубин ыругыннан – Зәкүр углы Шаммуа;

6Шимун ыругыннан – Хори углы Шафат;

7Яһүдә ыругыннан – Ифунни углы Кәлеб;+

8Исәсхәр ыругыннан – Йосыф углы Игәл;

9Эфраим ыругыннан – Нун углы Һошея;

10Беньямин ыругыннан – Рафу углы Палти;

11Зәбулун ыругыннан – Соди углы Гәддиел;

12Йосыф углы Менашше ыругыннан – Суси углы Гәдди;

13Дан ыругыннан – Гемалли углы Аммиел;

14Ашер ыругыннан – Микәил углы Сетур;

15Нәптали ыругыннан – Вуфси углы Нахби;

16Гәд ыругыннан – Махи углы Гәвел.

17Кәнган җирен карап кайтыр өчен, Муса җибәргән кешеләр әнә шулар. (Нун углы Һошеягә Муса яңа исем бирде – аны Ешуа дип атады.)+

18Кәнган җирен карарга җибәргәндә, Муса аларга әйтте:

– Нәгеб чүле аша шушы таулы илгә барыгыз. 19Аның нинди җир икәнен, анда нинди халык яшәвен, аның көчлеме яки көчсезме, зурмы яки кечкенәме булуын карагыз. 20Ул халык яши торган җир нинди – яхшымы яисә начармы? Яши торган шәһәрләре нинди? Алар чатырларда яшиме яисә ныгытмалардамы? 21Ул җирнең туфрагы нинди – уңдырышлымы яки уңдырышсызмы? Анда агачлар үсәме, юкмы? Кыю булыгыз һәм ул җирнең җимешләрен алып кайтыгыз.

(Бу – йөзем өлгергән вакыт иде.)

22Шуннан алар китеп бардылар һәм, Сыйн чүленнән башлап, Лебо-Хамат[*] янындагы Рәхуб шәһәренә кадәр җиткәнче, бөтен җирне карап-тикшереп чыктылар. 23Аннары, Нәгеб чүлен үтеп, Анак угыллары Ахиман, Шешай һәм Талмай яшәгән Хебрунга барып җиттеләр. (Хебрун Мисырдагы Соган шәһәреннән җиде ел элегрәк төзелгән булган.)+
24Аннары Эшкүл[*] үзәнлегенә төштеләр һәм анда ботагы белән бергә бер тәлгәш йөзем өзеп алдылар, аны, колгага беркетеп, ике кеше күтәреп барды. Шулай ук анар һәм инҗир җимешләре дә өзеп алдылар+. 25Йөзем тәлгәше өзеп алган урынны исраилиләр Эшкүл үзәне дип атадылар. 26Әлеге җирләрне үз күзләре белән күргән исраилиләр кырык көннән соң кире кайттылар.

Күзәтчеләрнең хисабы

27Паран чүлендәге Кадышка – Муса, Һарун һәм Исраил халкы янына әйләнеп кайткач, күзәтчеләр бөтен күргән-белгәннәрен аларга сөйләп бирделәр, шул җирдән алып кайткан җимешләрне күрсәттеләр. 28Алар Мусага:

– Син җибәргән якларда булдык без, – диделәр. – Ул җирдә чынлап та сөт вә бал ага икән, менә ул җирнең җимешләре. 29Әмма ул җирдә яшәүче халык көчле, шәһәрләре ныгытылган һәм бик зур; без анда Анак угылларын да күрдек. 30Амалыкыйлар – Нәгебтә, хиттиләр, явүсиләр һәм амориләр – таулы илдә, ә кәнганиләр исә диңгез буйларында һәм Үрдүн елгасы тирәсендә яши+.

31Мусаны әйләндереп алган халыкны тынычландырмакчы булып, Кәлеб:

– Әйдәгез, һөҗүм итеп, ул җирне басып алыйк, бездә көч җитәрлек бит! – диде+.

32Әмма аның белән бергә барганнар:

– Без ул халыкка һөҗүм итә алмыйбыз, чөнки алар бездән көчлерәк, – диделәр+
33һәм үзләре карап кайткан җир турында исраилиләр арасында яман хәбәр тарата башладылар: «Без карап кайткан ул җир үзендә яшәүчеләрне йота икән, һәм анда яшәүчеләрнең барысы да зур гәүдәлеләр+. 34Без анда әзмәвердәй кешеләр күрдек (Анак угыллары әзмәверләр[*] токымыннан иде). Алар янында без чикерткәләр кебек кенә идек. Алар да безне шундый итеп күрделәр»+.

14

Исраилиләрнең баш күтәрүе

14^1•Бу хәбәрне ишетеп, исраилиләр тавыш куптардылар, бар халык төне буе елап чыкты. 2Исраилиләр, Муса белән Һаруннан зарланып, аларга:

– Мисыр җирендә яки шушы чүлдә үлеп кына калсак иде!+
3Ни өчен Раббы безне шул җиргә алып бара соң? Анда без кылычтан кырылачакбыз, хатыннарыбыз һәм балаларыбыз дошманга әсир төшәчәк. Мисырга әйләнеп кайтсак, яхшырак булмасмы?

4Бер-берсенә алар:

– Үзебезгә җитәкче сайлыйк та кире Мисырга әйләнеп кайтыйк, – диештеләр+.

5Шунда Муса белән Һарун бөтен Исраил халкы алдында йөзләре белән җиргә капландылар+. 6Кәнган җирен карап кайтучылардан Нун углы Ешуа һәм Ифунни углы Кәлеб, өсләрендәге киемнәрен ертып,+
7Исраил халкына:

– Без карап кайткан җирләр искиткеч яхшы. 8Әгәр Раббы бездән канәгать булса, сөт һәм бал агып торган шул җиргә алып барып, аны безгә бирер. Ул шундый җир ки, анда сөт вә бал ага. 9Тик Раббыга каршы баш күтәрмәгез һәм ул җирдә яшәүче халыктан курыкмагыз, чөнки без аларны икмәк ашагандай ашап бетерәчәкбез. Аларның яклаучысы юк инде, ә Раббы – безнең белән, шуның өчен алардан куркырга кирәкми, – диделәр+.

10Әмма кешеләр:

– Аларны таш атып үтерергә кирәк! – диде.

Шулвакыт Очрашу чатырында исраилиләр алдында Раббы шөһрәте пәйда булды;+
11һәм Раббы Мусага әйтте:

– Кайчанга кадәр бу халык Мине кире кагачак?! Алар арасында кылган барлык могҗизаларны күреп тә, кайчанга кадәр алар Миңа ышанмас икән?! 12Аларны Мин үләт җибәреп кырачакмын, синнән исә алардан күпкә бөегрәк һәм көчлерәк халык тудырачакмын+.

13Муса исә Раббыга әйтте:

– Бу халыкны Син, күпме көч куеп, мисырлылар арасыннан алып чыктың. Бу хакта ишеткәч, 14мисырлылар Кәнган җирендә яшәүчеләргә дә сөйләячәкләр бит. Кәнганиләр Син Раббының шушы халык арасында икәнен беләләр, чөнки Син, Раббы, бу халык белән йөзгә-йөз очрашасың. Синең болытың алар өстендә тора, һәм Син көндез болыт баганасында, төнлә ут баганасында алар алдыннан барасың+. 15Әгәр Син бу халыкны бер кешене үтергәндәй кырып бетерәсең икән, ул чакта Синең ни эшләвеңне ишеткән халыклар: 16«Раббы ант эчеп вәгъдә иткән җиргә бу халыкны китереп җиткерә алмады һәм шунлыктан аны чүлдә һәлак итте», – диячәкләр+. 17Инде хәзер Үзеңнең кодрәтеңне күрсәт!+
18Син бит Үзең: «Раббы – сабыр-түзем вә үтә мәрхәмәтле, гаеп эшләрне вә җинаятьләрне кичерүче, әмма гаеплеләрне җавапка тартучы, аталарының гөнаһлары өчен өченче, дүртенче буынга кадәр балаларына җәза бирүче», – дип әйттең. 19Мисырдан чыккан көннән башлап, бүгенгә кадәр бу халыкны ничек кичергән булсаң, хәзер дә Үзеңнең бөек мәрхәмәтең белән бу халыкның гөнаһын кичер!

20-21•Раббы, шунда аңа җавап итеп:

– Синең үтенечең хакына Мин аларны кичерәм, – диде. – Үземнең бар булуым һәм дан-шөһрәтемнең бөтен җирне каплап алуы белән ант итәм: Минем даным бөтен җиргә таралачак;+
22Мисырда һәм чүлдә Минем данымны – могҗизалы галәмәтләремне күреп тә, Мине ничә мәртәбә сынаган һәм сүзләремә колак салмаган кешеләр, 23Мине кире какканга күрә, Мин, ант эчеп, аталарына вәгъдә иткән ул җирләрне күрмәячәк+. 24Әмма колым Кәлебне, Миңа карата башка мөнәсәбәттә һәм хыянәтсез булганы өчен, үзе барып кайткан шул якларга алып барачакмын, һәм аның нәселе ул җирне биләмә итеп алачак+. 25Амалыкыйлар һәм кәнганиләр үзәнлектә яшиләр; иртәгә кире борылыгыз һәм Камышлы диңгез буендагы чүлгә китегез.

26Раббы Муса белән Һарунга әйтте:

27– Бу явыз халык кайчангача Миннән зарланыр икән?! Миннән зарланганда, исраилиләрнең нәрсә дип сукрануларын ишетәм Мин. 28Аларга син, Раббы болай дип әйтә, диген: «Мин Үземнең бар булуым белән ант итәм: Мин сезгә сораганыгызны бирәм! 29Сезнең гәүдәләрегез шушы чүлдә ятып калачак. Яше егермедән узган һәм исемлеккә кергәннәр, Миннән зарланган өчен, һәммәсе ятып калачак+. 30Мин, кулымны күтәреп, сезне урнаштырырга ант иткән ул җиргә Ифунни углы Кәлеб һәм Нун углы Ешуадан башка берегез дә кермәячәк+. 31Ә менә сез: „Дошман кулына әсир төшәрләр“, – дип сөйләгән балаларыгызны исә Мин сез кире каккан җиргә алып керәчәкмен, һәм алар аны үз күзләре белән күрәчәк. 32Ә сезнең гәүдәләрегез шушы чүлдә ятып калачак. 33Балаларыгыз исә кырык ел буе чүлдә каңгырып йөриячәк һәм һәрбарчагыз шунда һәлак булганчыга кадәр сезнең хыянәтегез өчен михнәт чигәчәк+. 34Сез ул җирне кырык көн карап йөрдегез, һәм шул көннәр хисабынча, һәр көн өчен бер ел исәбеннән, ягъни кырык ел дәвамында, гөнаһларыгыз өчен михнәт чигәчәксез. Менә шуннан соң инде Минем тарафтан кире кагылуның нәрсә икәнлеген яхшы беләчәксез»+. 35Мин – Раббы, һәм Миңа каршы баш күтәргән бу явыз халыкка нәкъ әйткәнемчә эшләячәкмен; бу чүлдә аларның һәммәсе һәлак булачак һәм үлеп бетәчәк.

36-37Муса Кәнган җирен карарга җибәргән һәм, кайткач, ул җир турында яман хәбәрләр таратып, Мусага каршы халыкны котырткан кешеләр Раббыдан килгән үләттән кырылып беттеләр. 38Ул җирне карарга баручылардан бары тик Нун углы Ешуа белән Ифунни углы Кәлеб кенә исән калдылар+.

39•Муса шушы сүзләрне Исраил халкына җиткергәч, алар хәсрәткә калды. 40Иртәгесен исраилиләр, таңнан торып, таулы илгә таба юнәлделәр.

– Раббы вәгъдә иткән якларга барабыз без; гөнаһ кылганыбызны аңладык, – диде алар.

41Әмма Муса аларга:

– Ни өчен сез Раббы күрсәтмәсенә каршы киләсез, бу эш уңышлы чыкмаячак, – диде. – 42Бармагыз анда, чөнки Раббы сезнең янда түгел, шунлыктан дошманнар сезне җиңәчәк. 43Сезгә каршы күтәреләчәк амалыкыйлар һәм кәнганиләр кылычыннан кырылырсыз, чөнки сез Раббыдан йөз чөердегез, шуңа күрә Раббы сезнең янда булмаячак+.

44Шулай да алар, батырчылык итеп, таулы илгә таба киттеләр. Муса да, Раббының Килешү сандыгы да станда калды. 45Әлеге таулы якларда яшәүче амалыкыйлар белән кәнганиләр, исраилиләр каршына таулардан төшеп, аларны туздырып ташладылар да, Хормага җиткәнче, артларыннан куа бардылар+.

15

Төрле корбаннар китерү кагыйдәләре

15^1Раббы Мусага әйтте:

2-3– Исраилиләргә игълан ит: «Мин сезгә биргән җиргә барып урнашканнан соң, вак яки эре терлектән яндыру корбаны – тулаем яндыру яки татулык корбаны, әйткән нәзерне үтәү өчен, ихтыяри яисә билгеләнгән бәйрәмнәрдә китерелә торган корбанны тәкъдим итегез; бу корбаннарның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер+. 4Раббыга корбан китерүче, шуларга өстәп, бер һин[*] зәйтүн маеның дүрттән бер өлешенә бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан бер өлешен кушып, икмәк бүләге китерсен. 5Тулаем яндыру корбаны һәм татулык корбаны итеп китерелгән һәр бәрән белән бергә һиннең дүрттән бер өлеше күләмендә шәраб бүләге дә китерегез.

6Ә инде сарык тәкәсен корбан иткәндә, бер һин зәйтүн маеның өчтән бер өлешен алып, бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан ике өлешенә кушыгыз да икмәк бүләге, 7шулай ук һиннең өчтән бер өлеше күләмендә шәраб бүләге китерегез. Бу корбаннарның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер.

8-10Тулаем яндыру корбаны итеп, яки нәзерне үтәү өчен, яисә татулык корбаны итеп, яшь үгез китергәндә, ярты һин зәйтүн мае алып, бер эфа сыйфатлы бодай онының уннан өч өлешенә кушыгыз да икмәк бүләге, шулай ук ярты һин шәраб бүләге китерегез. Утта яндырылган бу корбанның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер++. 11Корбан ителгән үгез, сарык тәкәсе, тәкә бәрән яки кәҗә бәрәне белән бергә һәрвакыт шуларны китерегез. 12Моны сез корбанлык малның санына карап эшләгез.

13Тәмле исе Раббының күңеленә хуш килерлек итеп яндыру корбаны китергәндә, һәрбер исраили шушы кагыйдәләр буенча эш итсен. 14Әгәр берәр килмешәк яисә сезнең арада яшәүчеләрдән кем дә булса Раббы күңеленә хуш килердәй яндыру корбаны китерергә теләсә, сезнеңчә эш итсен. 15Сезнең өчен дә, арагызда яшәүче килмешәкләр өчен дә кагыйдә бер булсын. Бу кагыйдә сезнең һәм киләчәк буыннарыгыз өчен мәңгелек. Раббы алдында сез дә, килмешәкләр дә тигездер;+
16карар-кануннар сезнең һәм сезнең арада яшәүче килмешәкләр өчен – бер».

17Раббы Мусага әйтте:

18-19– Исраилиләргә игълан ит: «Мин алып барасы җиргә аяк баскач, шул җирнең икмәген ашаганда, икмәкнең бер өлешен Раббыга тәкъдим итегез+. 20Яңа уңыштан, беренче оннан пешерелгән көлчәне ындырдагы ашлыктан китерелгән бүләк кебек тәкъдим итегез. 21Беренче камырдан пешерелгәнне сез буыннан-буынга Раббыга бүләк итегез.

Уйламыйча эшләнгән ялгышлар өчен корбан китерү кагыйдәләре

22Сез яки киләчәктә нәсел варисларыгыз, ялгышып, Раббы Мусага биргән боерыкларның берәрсен –+
23Раббының Муса аша сезгә җиткергән ниндидер боерыгын Ул аны сезгә биргән көннән башлап үтәмисез икән, менә нәрсә эшләргә кирәк: 24әгәр бу ялгышлык Исраил халкының игътибарсызлыгы аркасында эшләнә икән, ул чагында бөтен җәмәгатьчелек, тулаем яндыру корбаны итеп, бер үгез бозау һәм аның белән бергә тиешле булган икмәк һәм шәраб бүләген тәкъдим итсен – корбанның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер. Шуңа өстәп, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерелергә тиеш+. 25Рухани бөтен Исраил халкы өчен гөнаһтан арындыру йоласын башкарачак, һәм аларның гөнаһлары кичереләчәк, чөнки бу – ялгышлык белән эшләнгән эш, һәм белми кылынган бу гамәлләре өчен инде алар Раббыга яндыру корбаны һәм гөнаһ йолу корбаны китерделәр. 26Бөтен Исраил халкының һәм алар арасында яшәүче килмешәкләрнең гөнаһлары кичереләчәк, чөнки бу эш халыкның ялгышлыгы белән килеп чыкты.

27Әгәр кем дә булса ялгышлык белән гөнаһ эшли икән, ул чагында бу кеше, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер яшьлек кәҗә китерергә тиеш+. 28Ялгышлык белән гөнаһ эш кылган кеше өчен рухани Раббы алдында гөнаһтан арыну йоласын башкарыр, һәм әлеге кеше кичерелер. 29Ялгышлык белән гөнаһ эш кылган Исраил кешесе өчен дә, сезнең арада яшәүче килмешәк өчен дә канун бер булсын+.

30Әгәр җирле кеше яки килмешәкләрдән берәрсе белә торып гөнаһ эшли икән, ул кеше Раббыны хурлаган була, һәм андый кеше үз халкы арасыннан юк ителергә тиеш,+
31чөнки Раббы сүзенә җирәнеп караган һәм Аның боерыкларын бозган санала; андый кеше юк ителәчәк, аның гөнаһы үз өстендә булачак».

Шимбә көн кагыйдәләрен бозган өчен җәза

32Чүлдә чакта исраилиләр шимбә көнне утын җыеп йөрүче кешене очраттылар да,+
33-34тотып алып, Муса белән Һарун һәм Исраил җәмәгате каршына китереп бастырдылар. Әлеге кеше нишләргә икәнен белмәгәнгә күрә, аны сак астына куйдылар+. 35Раббы Мусага әйтте:

– Бу кеше үтерелергә тиеш; халык аны станнан читкә алып чыксын да таш атып үтерсен+.

36Шуннан соң халык аны станнан читкә алып чыкты да, Раббы Мусага әмер иткәнчә, таш атып үтерде.

Киемдәге чуклар турында

37Раббы Мусага әйтте:

38– Исраилиләргә әйт: «Үзегез дә, сезнең киләчәк буыннар да кием итәгенә чуклар таксын, һәм һәр чукта зәңгәр җеп булсын+. 39Сез, шул чукларга карап, Раббының барлык боерыкларын истә тотарсыз, аларны үтәрсез, йөрәк һәм күз азгынлыгына бирелмәссез. 40Сез, шушылай итеп, Минем барлык боерыкларымны хәтерегездә тотарсыз, аларны үтәрсез һәм Аллагыз алдында изге булырсыз+. 41Мин – Раббы, сезнең Аллагыз. Сезнең Аллагыз булу өчен, Мин сезне Мисыр җиреннән алып чыктым. Мин – Раббы, сезнең Аллагыз»+.

16

Корахның Мусага һәм Һарунга каршы фетнәсе

16^1•Леви углы Коһат тудырган Исһарның углы Корах һәм Рубин ыругыннан Элиаб угыллары Датан вә Абирам белән Пелет углы Он+
2Мусага каршы баш күтәрделәр. Исраил халкының ике йөз юлбашчысы да аларга кушылды. Әлеге юлбашчылар халык арасында дан казанган, дәрәҗәле кешеләр иде. 3Муса белән Һарунга каршы чыгып, алар әйттеләр:

– Җитәр сезгә! Халкыбызның һәр кешесе изгедер, һәм Раббы – халык арасындадыр. Ни өчен сез үзегезне Раббы халкыннан өстен куясыз?!+

4Моны ишеткәч, Муса йөзе белән җиргә капланды+. 5Корахка һәм аның тарафдарларына ул:

– Иртәгә таңда Раббы кемнең Аныкы һәм изге булуын, кемгә Раббыга якынлашырга яравын күрсәтер. Раббы кемне сайлап алса, шул Аңа якынлаша алыр, – диде. –+
6Ә сез, Корах һәм аның тарафдарлары, менә нәрсә эшләгез: хуш исле сумала-майлар төтәсли торган савытлар алыгыз да 7иртәгә шуларга утлы күмер һәм күмер өстенә Раббы алдында хуш исле сумала-майлар салыгыз. Раббы кемне сайласа, шул изге булыр. Леви угыллары, җитәр сезгә!+

8Корахка Муса тагын болай диде:

– Әй Леви угыллары, тыңлагыз! 9Раббы чатырында эшләсеннәр, халыкка хезмәт итсеннәр, җәмәгать алдында булсыннар дип, Исраил Алласы сезне, барча исраилиләрдән аерып алып, Үзенә якынлаштырды – бу сезгә азмы әллә?!+
10Ул сине, Корах, синең белән бергә барлык туганнарыңны – Леви угылларын – Үзенә якынлаштырды; шуның өстенә, сез тагы руханилыкны да дәгъвалыйсыз. 11Син һәм синең тарафдарларың Раббыга каршы баш күтәрәсез. Һарунга нәрсә булган, сез нигә аңа карата ризасызлык белдерәсез?!+

12Аннары Муса Элиаб угыллары Датан белән Абирамны чакырырга кеше җибәрде, әмма алар:

– Синең алдыңа бармыйбыз! – дип җавап кайтарды. – 13Безне сөт вә бал агып торган җирдән алып чыгып, чүлдә үтерергә ният коруың җитмәгәнме?! Инде хәзер безнең өстән хакимлек итмәкче буласыңмы?!+
14Син безне сөт вә бал агып торган җиргә алып бармадың, безгә кырлар, йөзем бакчалары бирмәдең. Син бу кешеләрне алдарга телисеңме?! Синең алдыңа бармыйбыз без!

15Муса, бик нык ачуы чыгып, Раббыга әйтте:

– Алар китергән бүләкләргә күзеңне дә салма. Мин аларның һичберсенә явызлык эшләмәдем, һичберсенең хәтта ишәген дә алмадым+.

16Корахка Муса:

– Иртәгә син үзең дә, барча тарафдарларың да Раббы алдында булыгыз. Һарун да шунда килер. 17Ике йөз илле юлбашчының һәммәсе үзенең сумала-майлар көйрәтү савытын алсын да, эченә хуш исле сумала-майлар салып, Раббы каршына китерсен. Син дә үзеңнең савытыңны алып кил, Һарун да алып килер.

18Һәм һәрберсе, үзенең сумала-майлар көйрәтү савытын алып, эченә утлы күмер, күмер өстенә хуш исле сумала-майлар салып, Муса һәм Һарун белән бергә Очрашу чатыры алдына килеп басты. 19Корах аларга каршы үзенең бөтен тарафдарларын Очрашу чатыры алдына туплагач, бар җәмәгатьнең күз алдында Раббы даны пәйда булды.

20-21Муса белән Һарунга шунда Раббы:

– Бу халыктан читкәрәк китегез, – диде. – Мин аларны күз ачып йомганчы юк итәчәкмен+.

22Алар исә, йөзләре белән җиргә капланып, Раббыга ялварырга тотындылар:

– И Аллаһы, һәр тереклек иясенә сулыш бирүче Аллаһы! Бер кеше эшләгән гөнаһ өчен Син бөтен халыкка ачу белдерәсеңме?!+

23Раббы Мусага болай диде:

24– Халыкка әйт: «Корах, Датан һәм Абирамның торак урыннарыннан читкәрәк китегез».

25Муса торды да Датан белән Абирамга таба юнәлде, аның артыннан Исраил өлкәннәре дә иярде. 26Муса халыкка:

– Бу яман кешеләрнең чатырларыннан ерактарак торыгыз һәм, гөнаһлары аркасында һәлак булмас өчен, аларның һичнәрсәсенә дә кагылмагыз+.

27Корах, Датан һәм Абирам чатырларыннан халык читкә китте. Датан һәм Абирам исә хатыннары, угыллары вә кечкенә балалары белән чатырлары алдына чыгып бастылар.

28Муса әйтте:

– Менә хәзер сез, бу эшләрне башкару өчен, мине Раббы җибәргәнне белерсез – мин бит боларны үз теләгем белән эшләмим. 29Әгәр алар барлык кешеләр кебек табигый үлем белән үлеп китсә һәм аларның язмышы башкалар язмышы кебек булса, димәк, мине Раббы җибәрмәгән дигән сүз+. 30Әмма инде Раббы, гадәттән тыш хәл кылып, җир ярылса һәм аларны бар мөлкәте белән бергә йотса, алар тереләй үлеләр дөньясына убылып төшсә, димәк, болар – Раббыны кире каккан кешеләр+.

31Мусаның шушы сүзләрне әйтеп бетерүе булды, тегеләрнең аяк астында җир ярылып та китте; 32һәм, авызын ачып, аларның үзләрен, гаиләләрен, Корахның барлык тарафдарларын һәм бөтен малларын йотты. 33Алар бар мөлкәте белән бергә үлеләр дөньясына тереләй убылып төштеләр; упкын авызы ябылды, һәм алар, шушылай итеп, халык арасыннан юк булдылар+. 34Әйләнә-тирәдәге бар халык, тегеләрнең ачы тавышын ишетүгә:

– Безне дә җир йотмагае! – дип кычкыра-кычкыра качып киттеләр.

35Хуш исле сумала-майлар китергән теге ике йөз илле кеше дә Раббы иңдергән уттан һәлак булды+.

36Раббы Мусага әйтте:

37– Рухани Һарун углы Элгазар болай итсен: янып үлгәннәрнең сумала-майлар төтәсләү савытларын җыеп алсын да күмерен түксен, чөнки сумала-майлар төтәсләү савытлары хәзер изгедер. 38Гөнаһлары аркасында үлемгә дучар ителгәннәрнең сумала-майлар төтәсләү савытларын мәзбәхне капларлык итеп чүкеп юкарт. Раббы алдына китерелгәнгә, бу савытлар изге хәзер. Инде алар исраилиләр өчен кисәтү билгесе булсын.

39Рухани Элгазар яндырылган кешеләрнең сумала-майлар төтәсли торган бакыр савытларын җыеп алды, аннары аларны мәзбәхне капларлык итеп чүкеп юкарттылар. 40Шулай итеп, Раббының Муса аша рухани Элгазарга әйтелгән боерыгы гамәлгә ашты. Исраилиләр өчен бу – кисәтү булды: Һарун нәселеннән кала бер кеше дә Раббы алдында хуш исле сумала-майлар төтәсләргә тиеш түгел, югыйсә ул, Корах һәм аның тарафдарлары кебек, һәлак булачак+.

41Икенче көнне бөтен Исраил халкы, Муса белән Һаруннан зарланып:

– Раббының халкын сез һәлак иттегез! – диде.

42Муса белән Һарунга каршы тупланган бер мәлдә, халык Очрашу чатырына таба борылып караса, чатырны болыт каплап алган – Раббы шөһрәте пәйда булган. 43Муса белән Һарун Очрашу чатыры алдына килделәр, 44һәм Раббы Мусага:

45– Бу халыктан читкәрәк китегез – Мин аларны хәзер күз ачып йомган арада юк итәм! – диде.

Әмма Муса һәм Һарун йөзләре белән җиргә капландылар+.

46Муса Һарунга әйтте:

– Кулыңа сумала-майлар көйрәтү савытын ал һәм, мәзбәхтән күмер салып, хуш исле сумала-майлар өстә дә халык янына ашык – аларны гөнаһларыннан пакьлә. Чөнки Раббының халыкка ачуы чыкты – үләт зәхмәте ябырылды+.

47Һарун, Муса әйткәнчә, сумала-майлар көйрәтү савытын алып, халыкка таба йөгерде. Ә халык арасында инде үләт башланган иде, һәм ул, хуш исле сумала төтәсләп, халыкны гөнаһтан арындыру йоласын үтәде. 48Һарун үлеләр белән тереләр арасында басып торды, һәм үләт тукталды+. 49Корах фетнәсендә үлгәннәрне исәпләмәгәндә, үләттән ундүрт мең җиде йөз кеше кырылды. 50Үләт тукталганнан соң, Һарун Очрашу чатыры алдына – Муса янына кайтты.

17

Һарун кул таягының чәчәк атуы

17^1Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләр белән сөйләш тә, һәр ыругтан берәр данә исәбеннән юлбашчылардан унике юл таягы җыеп алып, һәрберсенең исемен үз таягына язып куй, 3ә Леви ыругы таягына Һарун исемен яз. Һәр ыруг башлыгыннан берәр таяк булырга тиеш. 4Ул таякларны Очрашу чатырындагы Боерыклар сандыгы алдына – Мин сезгә күренгән урынга куй+. 5Мин кемне сайласам, шуның таягы бөреләнәчәк – шушылай итеп, Мин исраилиләрнең сездән зарлануына чик куячакмын.

6Муса әлеге сүзләрне исраилиләргә җиткерде, һәм ыруг җитәкчеләренең барысы аңа таякларын бирде: ыруглар саны буенча һәр юлбашчыдан берәр таяк – барлыгы унике данә таяк булды; шулар арасында Һарунның таягы да бар иде. 7Әлеге таякларны Муса Шаһитлык чатырына, Раббы алдына китерде.

8Икенче көнне Муса Шаһитлык чатырына керде һәм шуны күрде: Һарунның таягы – Леви ыругы таягы – бөреләнеп чәчәк ату гына түгел, хәтта бадәм чикләвеге үстерергә өлгергән иде!+
9Аннары Муса барлык таякларны, Раббы алдыннан алып чыгып, исраилиләргә күрсәтте. Һәр юлбашчы үзенең юл таягын алды.

10Раббы Мусага әйтте:

– Буйсынмаучыларга кисәтү билгесе буларак, Һарун таягын Боерыклар сандыгы алдына куй; үләселәре килмәсә, Миннән зарлануларын туктатырлар.

11Раббы ничек әмер иткән булса, Муса шулай эшләде.

12Исраилиләр Мусага әйттеләр:

– Менә без үләбез, һәлак булабыз, һәммәбез һәлак була! 13Раббының Изге чатырына якынлашкан һәркем үлә. Безнең һәммәбезгә дә үләргә туры киләчәкме?!

18

Рухани һәм левиләрнең вазифалары

18^1Раббы Һарунга әйтте:

– Изге бүлмәгә кагылышлы һәр җитешсезлек өчен син үзең, угылларың һәм бөтен атаң токымы җавап бирәчәк; рухани вазифаларын үтәгәндә күрсәткән җитешсезлекләр өчен фәкать син һәм угылларың гаепле булыр+. 2Син һәм угылларың Шаһитлык чатыры алдында хезмәт иткән чакта, яныгызда булсыннар һәм ярдәм күрсәтсеннәр өчен, атаң токымыннан левиләрне, кардәшләреңне ал+. 3Алар сиңа һәм чатырга хезмәт итсеннәр, әмма Изге бүлмәдәге әйберләргә һәм мәзбәхкә якынлашмасыннар, югыйсә сезнең белән бергә үләчәкләр. 4Алар, синең күзәтчелек астында Очрашу чатырындагы бөтен эшләрне башкарып, аны кайгыртсыннар, һәм алардан башка беркем сезнең белән бергә анда хезмәт күрсәтмәсен.

5Исраилиләргә тагын да ачуым кузгалмасын өчен, сез Изге бүлмәгә һәм мәзбәхкә күз-колак булырга тиеш+. 6Менә, сезгә ярдәм итсеннәр өчен, туганнарыгыз левиләрне Мин, исраилиләр арасыннан сайлап алып, сезгә бүләк итеп тапшырам: Очрашу чатырында хезмәт итәр өчен, алар Раббыга багышланган. 7Әмма мәзбәхкә һәм эчке бүлмәгә кагылышлы руханилык хезмәтен бары тик син үзең һәм угылларың башкарырга тиеш. Руханилык вазифасын сезгә бүләк итеп тапшырам. Шуларга башка берәр кеше якынлаша калса, үлемгә дучар ителергә тиеш+.

Руханиларга бирелгән өлеш

8Аннары Раббы Һарунга әйтте:

– Менә, Миңа тәкъдим ителгән бүләкләрне күзәтүне Мин сиңа тапшырам; исраилиләр тарафыннан Миңа багышланган бар нәрсәне мәңгелек өлеш итеп сиңа һәм угылларыңа бирәм+. 9Исраил халкы Миңа китерә торган корбаннарның – икмәк бүләгенең, гөнаһ йолу һәм гаеп йолу корбанының яндырылмый торган иң изге өлеше синеке һәм угылларыңныкы булачак. 10Аны сез иң изге урында ашагыз; ир затыннан булган һәркем аны ашый ала. Бу өлеш сезнең өчен изге булсын.

11Болардан тыш, исраилиләрнең Раббы алдында күтәреп селкегән бүләкләре синеке булачак. Аларның барлык бүләкләрен Мин сиңа, угылларыңа һәм кызларыңа мәңгелек өлеш итеп бирәм. Өегездәге һәрбер пакь кеше аларны ашарга мөмкин+.

12Исраилиләрнең Раббыга бүләк иткән беренче уңышыннан иң сыйфатлы зәйтүн маен, шәраб вә бодайны Мин сезгә бирәм+. 13Җир җитештергән һәм Раббыга бүләк ителгән беренче җимешләренең барысы да синеке булачак. Өегездәге һәрбер пакь кеше аларны ашый ала+.

14Исраил җирендә Раббыга багышланган һәрнәрсә синеке булачак+. 15Раббыга тапшырылган беренче угыл һәм беренче булып туган иркәк терлек – синеке. Әмма беренче булып туган ир бала һәм чиста булмаган хайванның беренче булып туган иркәк баласы йолып алынырга тиеш+. 16Бер айлык бала өчен биш шәкыл көмеш ал (бер шәкылда – егерме гера)+. 17Әмма беренче булып туган сыер, сарык яки кәҗә йолып алынмый, чөнки алар изгедер. Аларның канын мәзбәх өстенә чәчрәт, ә маен утта яндыр – әлеге бүләкнең тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер+. 18Раббы алдында күтәреп селкегән түш ите һәм уң боты сыман, бу терлекләрнең ите дә синеке булачак+. 19Исраилиләрнең Раббыга тәкъдим ителгән барлык изге бүләкләрен мәңгелек өлеш итеп сиңа, угылларыңа һәм кызларыңа бирәм. Менә бу – синең һәм синең нәселең белән Раббы төзегән тоз килешүе[*]+.

20Раббы Һарунга әйтте:

– Исраил җирендә үз биләмәң булмаячак, исраилиләр арасында сиңа өлеш тимәячәк. Синең өлешең һәм исраилиләр арасындагы биләмәң – Мин Үземдер+.

Левиләргә бирелгән өлеш

21Менә, үтәгән хезмәтләре, Очрашу чатырында башкарган эшләре өчен Исраилдәге һәммә гошерне[*] Мин левиләргә җир биләмәсе урынына бирәм+. 22Бүгеннән башлап, исраилиләр Очрашу чатырына якын килергә тиеш түгел, югыйсә алар гөнаһлы булыр һәм үләр. 23Ә Очрашу чатыры хезмәтен левиләр башкарсын һәм чатырга кагылышлы һәрнинди хилафлык өчен алар җаваплы булсын. Буыннан-буынга күчеп килә торган мәңгелек кагыйдә булсын бу. Левиләр Исраил халкы арасында җир биләмәсе алмас. 24Аның урынына левиләргә Мин исраилиләр Раббыга бүләккә китергән гошерне бирәм, шуның өчен аларга: «Исраилиләр арасында сезгә җир биләмәсе булмас», – дидем дә.

25Раббы Мусага әйтте:

26– Левиләр белән сөйләшеп, аларга болай диген: «Сез исраилиләрдән кабул кылып алган һәм җир биләмәсе урынына Мин сезгә биргән шул гошернең уннан бер өлешен, бүләк итеп, Раббыга тәкъдим итегез+. 27Ул моны ындыр табагыннан алынган яңа уңыш ашлыгын яисә йөзем изгечтән агып чыккан беренче җимеш суын кабул иткән кебек кабул кылыр. 28Исраилиләрдән алган гошерегезнең һәммәсеннән Раббыга бүләк тәкъдим итегез; әлеге гошерләрнең Миңа тәгаенләнгән өлешен Һарунга китерегез. 29Сезгә бирелгән бүләкләрнең һәммәсеннән изге һәм иң яхшы өлешне Раббыга тәкъдим итегез».

30Левиләр белән сөйләшеп, аларга болай диген: «Гошернең иң яхшы өлешен Раббыга тапшырганнан соң калганы левиләр өчен ындыр табагыннан китерелгән яңа уңыш ашлыгы яисә йөзем изгечтән агып чыккан беренче җимеш суы кебек саналыр. 31Сез һәм гаиләгез әлеге ризыкларны һәр урында ашый аласыз, чөнки бу – Очрашу чатырында башкарган хезмәтегез өчен әҗер. 32Шулай эшләп, җәза алмассыз. Сез иң яхшы өлешне бүлеп биргәнгә күрә, исраилиләрнең изге бүләкләре нәҗес булмас, һәм сезгә үлем янамас».

19

Пакьләү суын әзерләү ысулы

19^1Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

2– Раббы исраилиләргә әмер иткән канунның бер кагыйдәсе менә мондый: исраилиләр сиңа кимчелексез һәм моңарчы камыт кимәгән җирән бозау китерергә тиешләр+. 3Бозауны рухани Элгазарга бирегез. Бозауны станнан читкә алып чыксыннар да рухани күз алдында суйсыннар. 4Рухани Элгазар бозауның канына бармагын манып алсын да Очрашу чатырының алгы ягына җиде мәртәбә чәчрәтсен+. 5Бозау үзе, аның тиресе, ите, каны вә эчендәге шакшылары руханиның күз алдында яндырылсын+. 6Рухани эрбет йомычкасы, һүссөп һәм җете кызыл йон җеп алсын да яндырыла торган бозау өстенә ыргытсын+. 7Шуннан соң рухани үзенең киемнәрен һәм тәнен юсын, аннары станга кайтсын; әмма ул кичкә кадәр пакьләнмәгән булып саналыр+. 8Бозауны яндырган кеше дә үзенең киемнәрен һәм тәнен юарга тиеш; ул да кичкә кадәр пакьләнмәгән булып саналыр.

9Бер пакь кеше, яндырылган бозауның көлен җыеп алып, аны станнан читтә, чиста бер урында сакласын. Исраил халкы бу көлне пакьләү суы әзерләр өчен тотсын; бу су – гөнаһтан арындыру йоласы өчен+. 10Яндырылган бозауның көлен җыйган кеше дә үз киемнәрен юарга тиеш, ул да кичкә кадәр пакьләнмәгән саналыр. Бу – исраилиләр һәм алар арасында яшәүче килмешәкләр өчен дә мәңгелек кагыйдә+.

11Үлгән кешенең мәетенә кагылган һәркем җиде көн буена нәҗес булачак. 12Әлеге кеше өченче һәм җиденче көндә шул пакьләү суы белән үзен пакьләргә тиеш, шуннан соң ул чиста булачак. Әгәр өченче һәм җиденче көндә үзен пакьләмәсә, ул чистарынмаячак+. 13Үлгән кешенең мәетенә кагылган һәм үзен пакьләмәгән һәркем Раббының Изге чатырын нәҗесли, андый кеше Исраил халкы арасыннан юк булырга тиеш, чөнки аның өстенә пакьләү суы сибелмәгән, шунлыктан ул – шакшы, ул әле һаман нәҗес булып калачак+.

14Кем дә булса чатыр эчендә үлә икән, канун шундый: чатыр эчендәгеләр дә, чатырга керүчеләр дә җиде көн дәвамында нәҗес булачак. 15Ул чатырда өсте ачык һәм капкач белән ябылмаган теләсә нинди савыт-саба шакшы саналачак+.

16Кырда кылычтан вафат булган яки үз үлеме белән үлгән кешегә, кеше сөягенә яки кабергә кагылган һәркем җиде көн дәвамында нәҗес булачак.

17Әлеге кешене пакьләр өчен, гөнаһ йолу корбанының көлен савытка салырга да өстенә саф су коярга кирәк. 18Шуннан соң берәр пакь кеше, һүссөпне әлеге көлле суга манып, чатыр өстенә, андагы барлык савытларга, кешеләргә, шулай ук адәм сөягенә, үтерелгән яисә үз үлеме белән үлгән адәмнең мәетенә яки кабергә кагылган кеше өстенә чәчрәтсен+. 19Шул пакь кеше өченче һәм җиденче көннәрдә әлеге суны нәҗес кеше өстенә чәчрәтсен. Пакьләнгән кеше жиденче көндә үзенең киемнәрен һәм тәнен юарга тиеш, һәм кич белән ул пакь булачак+.

20Әгәр берәү, нәҗес була торып та, үзен пакьләмәсә, андый кеше үз халкы арасыннан юк ителергә тиеш, чөнки шул рәвешле ул Раббының Изге чатырын нәҗесли; аның өстенә пакьләү суы чәчрәтелмәгән, шунлыктан ул – нәҗес+. 21Бу – исраилиләр өчен мәңгелек кагыйдә. Пакьләү суын чәчрәткән кеше дә киемнәрен юарга тиеш. Пакьләү суына кагылган һәркем кичкә кадәр нәҗес булыр. 22Нәҗес кеше кагылган һәрнәрсә нәҗес булачак; шундый нәрсәгә кагылган кеше дә кичкә кадәр нәҗес булачак+.

20

Мәрьямнең үлеме

20^1Беренче айда Исраил халкы, Сыйн чүленә килеп җитеп, Кадышта тукталды. Шунда Мәрьям үлде, һәм аны Кадышта җирләделәр+.

Кыядан су бәреп чыгу

2Биредә халыкка эчәр су булмаганга, алар, Муса белән Һарунны әйләндереп алып,+
3Мусаны гаепләргә тотындылар:

– И-и, туганнарыбыз белән бергә Раббы алдында үлеп беткән булсакчы!+
4Нигә сез Раббы халкын бу чүлгә алып килдегез, без үзебез дә, терлекләребез дә кырылсын дипме?! 5Нигә безне Мисырдан алып чыктыгыз һәм бу начар урынга алып килдегез?! Монда иген дә игеп булмый, монда инҗир дә, йөзем дә, анар да, хәтта эчәргә су да юк!

6Муса белән Һарун, җыелган кешеләр яныннан китеп, Очрашу чатыры алдына килделәр дә йөзләре белән җиргә капландылар, менә шул чакта аларга Раббы шөһрәте күренде+. 7Раббы Мусага әйтте:

8– Кулыңа таягыңны ал да агаң Һарун белән бергә халыкны җыегыз. Аларның күз алдында кыяга әмер итегез, шунда кыядан су ага башлар. Шулай итеп син, кыядан су агызып, халыкка да, аларның терлекләренә дә су бирерсең.

9Муса, Раббы әмер иткәнчә, Аның каршында яткан таякны алды.

10Шуннан соң Муса белән Һарун халыкны кыя янына җыйдылар, һәм Муса аларга әйтте:

– И-и фетнәчел халык, әллә сезгә суны шушы кыядан чыгарырга тиешме без?!+

11Мусаның, кулын күтәреп, таягы белән ике тапкыр кыяга сугуы булды, аннан су бәреп чыкты. Халык та, аларның терлекләре дә туйганчы су эчте.

12Шуннан соң Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

– Исраилиләр алдында Минем изгелегемне исбатлар өчен, Миңа җитәрлек дәрәҗәдә инанмаган бу халыкны Мин вәгъдә иткән җиргә алып кермәячәксез+.

13Бу сулар Мериба[*] дип аталды, чөнки шул җирдә исраилиләр Раббыны гаепләделәр, һәм Раббы аларга Үзенең изге булуын күрсәтте.

Исраилиләрнең Эдом җире аркылы үтә алмаулары

14Эдом патшасына Муса, Кадыштан[*] илчеләр юллап, түбәндәге сүзләрне җиткерергә боерды:

– Сиңа кардәшләрең – Исраил халкы мөрәҗәгать итә: безнең башка төшкән бәла-казалар сиңа мәгълүмдер+. 15Аталарыбыз Мисырга күчеп урнашкач, без озак вакытлар анда яшәдек, әмма мисырлылар безнең белән һәм аталарыбыз белән тупас мөгамәлә кылдылар+. 16Без Раббыга мөрәҗәгать иттек, Ул безнең зарыбызны ишетте һәм, фәрештә җибәреп, безне Мисырдан чыгарды. Менә хәзер без Кадышта, синең илең чигендәге шәһәрдә+. 17Син безгә үз җирең аша үтеп китәргә рөхсәт бирсәңче. Без синең кырларың һәм йөзем бакчаларың аша үтмәбез һәм коеларыңнан су эчмәбез. Без бары тик патша юлыннан узарбыз, илеңнең чикләреннән чыкканчы, уңга-сулга борылмыйча барырбыз+.

18Әмма Эдом патшасы:

– Минем җирем аша үтмә, югыйсә мин, кылыч тотып, сезгә каршы чыгачакмын, – дип җавап бирде.

19Исраилиләр аңа әйттеләр:

– Без олы юл буйлап кына үтәчәкбез, үзебез һәм терлегебез суыңны эчә икән, аның өчен түләрбез. Без синең җирең аша җәяүләп үтәргә генә рөхсәт сорыйбыз, моның бит бернәрсәсе дә юк+.

20Эдом патшасы исә:

– Минем җирем аша үтмәссез, – диде һәм күп санлы халкы һәм көчле гаскәре белән исраилиләргә каршы яуга күтәрелде.

21Шулай итеп, эдомиләр исраилиләргә үз җирләре аша үтәргә рөхсәт итмәделәр, һәм исраилиләр аны урап узарга мәҗбүр булдылар+.

Һарунның үлеме

22Исраилиләр, Кадыштан чыгып китеп, Һор тавына килеп җиттеләр+. 23Эдом җире чигендәге Һор тавында Раббы Муса белән Һарунга болай диде:

24– Һарунның, бу дөньядан китеп, ата-бабалары белән кушылыр вакыты җитте. Мериба сулары янында биргән әмеремә каршы килгәнегез өчен, Мин исраилиләргә бирергә вәгъдә иткән җиргә Һарун кермәячәк+. 25Һарунны һәм аның углы Элгазарны ияртеп, Һор тавына мен. 26Һарунның киемнәрен салдырып, углы Элгазарга кидер, чөнки Һарун шунда вафат булачак һәм ата-бабалары белән кушылачак+.

27Муса Раббы кушканча эшләде. Алар бөтен Исраил халкы алдында Һор тавына менделәр. 28Муса, Һарунның киемнәрен салдырып, углы Элгазарга кидерде. Һарун шунда – тау башында вафат булды. Шуннан соң Муса белән Элгазар таудан төштеләр+. 29Һарунның үлгәнен белгәннән соң, бар халык, Исраилдәге барча гаиләләр, аны кызганып, утыз көн яшь түкте+.

21

Арад патшасының җиңелүе

21^1Нәгеб чүлендә яшәүче кәнгани Арад патшасы, исраилиләрнең Атарим юлыннан килүен ишетеп, аларга каршы сугыш ачты һәм берничәсен әсир итеп алды+. 2Шулчак исраилиләр Раббыга нәзер итеп әйттеләр:

– Бу халыкны безнең кулга тапшырсаң, аларның шәһәрләрен тәмам юк итәчәкбез+.

3Раббы, исраилиләрнең тавышын ишетеп, кәнганиләрне аларның кулына тапшырды, һәм исраилиләр тегеләрне шәһәрләре белән бергә тәмам юк итте. Шуңа күрә бу урынны Хорма[*] дип атадылар.

Бакырдан ясалган елан

4Эдом илен әйләнеп үтү өчен, алар Һор тавыннан соң Камышлы диңгезгә таба юл алдылар. Юлда халыкның күңеле төшенкелеккә бирелә башлады+. 5Аллаһы белән Мусадан зарланып, халык сукранырга тотынды:

– Ни өчен безне Мисырдан алып чыктыгыз, без чүлдә һәлак булсын дипме?! Чөнки монда икмәк тә, су да юк, һәм бу яраксыз ризыктан инде күңелебез бизде+.

6Раббы шунда халык арасына агулы еланнар җибәрде; алар халыкны чагарга тотындылар, һәм исраилиләрнең күбесе үлде. 7Халык Муса янына килеп әйтте:

– Раббыга һәм сиңа каршы сөйләп, без гөнаһ эшләдек; Раббыдан ялварып сора – еланнарны бездән алсын.

Муса халык өчен гыйбадәт кылып ялварды, 8һәм Раббы аңа:

– Елан сыны яса да озын колга башына беркет: елан чаккан һәркем аңа карап тереләчәк, – диде.

9Шуннан Муса, бакырдан елан сыны ясап, озын колга башына беркетте, һәм елан чаккан һәркем аңа карап исән калды+.

Мәабка сәфәр кылу

10Исраилиләр юлларын дәвам иттеләр һәм, Обутка җитеп, чатырларын кордылар+. 11Аннары, Обуттан кузгалып китеп, Мәабның көнчыгыш чигендәге чүлдә, Ие-Әбаримдә чатырларын кордылар+. 12Икенче тукталышны алар Зеред үзәнлегендә ясадылар+. 13Ул урыннан китеп, Арнон елгасының аръягында, амориләр җиренә чиктәш булган чүлдә, чатырларын кордылар. Мәаб белән амориләр арасындагы чик шул Арнон елгасы буйлап уза иде+. 14-15Шуңа күрә Раббының Сугышлар китабында бу хакта болай диелгән: «Суфадагы Ваһеб шәһәре, Арнон елгасы, аның кушылдыклары, Мәаб чиге буйлап Ар шәһәренә таба сузылган сөзәклекләр»+.

16Шуннан алар Беерга[*] таба юнәлделәр. Раббының Мусага «Халыкны җый, аларга су бирәчәкмен» дигән коесы әнә шунда иде.

17Шулчак исраилиләр менә мондый җыр башлады:

«Әй кое, су белән тулы бул!

Без сине җырларда җырларбыз.

18Син – башлыклар казыган,
хөкемдарлык таяклары, юл таяклары белән
халык җитәкчеләре казыган кое».

Соңыннан исраилиләр чүлдән Маттана шәһәренә юнәлделәр. 19-20Маттанадан – Нахалиелгә, Нахалиелдән – Бамотка, Бамоттан – чүлдә калкып торган Фесгә тавына таба, Мәаб җирендәге үзәнлеккә юл алдылар.

Исраилиләрнең Сихон патшаны һәм Ог патшаны җиңүе

21•Исраилиләр, амориләр патшасы Сихонга илчеләр җибәреп, аңа болай диделәр:

22– Җиреңнән узарга рөхсәт ит. Без синең кырларыңа һәм йөзем бакчаларыңа кермәбез, коеларыңнан су эчмәбез, чикләреңне узып киткәнче, патша юлыннан гына барырбыз+.

23Әмма Сихон исраилиләргә үз җире аша үтәргә рөхсәт итмәде. Сихон үзенең бөтен халкын җыйды да, исраилиләргә каршы чүлгә чыгып, Яһаска кадәр килде һәм алар белән сугышты. 24Сугышта исраилиләр Сихон гаскәрен җиңде һәм Арнон елгасыннан алып Яббок елгасына, ягъни аммониләр чигенә кадәр, аның җирен яулап алды. Әмма шуннан ары бара алмадылар, чөнки аммониләрнең чиге нык иде+. 25Исраилиләр амориләрнең барлык шәһәрләрен, шул исәптән Хишбунны һәм аның әйләнә-тирәсендәге авылларны басып алдылар һәм шуларда урнашып калдылар.

26Хишбун – амориләр патшасы Сихонның шәһәре иде. Сихон, Мәабның элекке патшасына каршы сугышып, Арнон елгасына кадәр аның бөтен җирен тартып алган булган. 27Менә шуңа күрә дә шагыйрьләр болай ди:

«Хишбунга килегез – яңадан төзелсен ул,
Сихонның шәһәре яңадан ныгысын!
28Чөнки Хишбун шәһәреннән – ут,
Сихонның шәһәреннән ялкын чыгып,
Мәабтагы Ар шәһәрен дә,

Арнон буендагы биеклекләрнең хуҗаларын да ялмап алды+.

29Әй Мәаб, кайгы сиңа!

Син, Кемошка[*] табынучы халык, һәлак булдың!

Кемош угыллары качакка әйләнде,
ә кызлары исә амориләр патшасы Сихонга әсирлеккә төште+.

30Без аларны уклар атып тар-мар иттек,

Хишбуннан Дибонга кадәр һәммәсен юк кылдык.

Медеба янындагы Нофахка кадәр вәйран иттек аларны»+.

31Исраилиләр, шулай итеп, амориләр җирендә яшәп калды. 32Муса, Ягызер шәһәрен күзәтеп-тикшереп кайтыр өчен, шымчылар җибәрде. Шуннан соң алар Ягызерны һәм аның әйләнә-тирәсендәге авылларны яулап алдылар, анда яшәүче амориләрне куып җибәрделәр+.

33Аннары исраилиләр, борылып, Башанга бара торган юл белән киттеләр. Башан патшасы Ог бөтен халкы белән Эдрегый шәһәре янында исраилиләргә каршы сугышырга чыкты+.

34Раббы Мусага әйтте:

– Огтан курыкма, чөнки Мин аны бөтен халкы, җире белән синең кулга бирәм, һәм син аңа Хишбунда патшалык иткән амориләр патшасы Сихонга эшләгәнне эшләрсең+.

35Шулай итеп, исраилиләр, Огның үзен, угылларын һәм бөтен халкын соңгы кешесенә кадәр кырып бетереп, җирен яулап алдылар.

22

Бәлакның Билгамны чакыруы

22^1Исраилиләр, Мәаб тигезлегенә таба юл тотып, Үрдүн аръягындагы Әрихә шәһәре каршына җитәрәк туктап калдылар һәм шунда чатырларын кордылар.

2Мәаб патшасы Сиппор углы Бәлак исраилиләрнең амориләр белән нәрсә эшләгәнен күрде+. 3Мәабиләр бу халыктан курка калдылар, чөнки алар күп санлы иде. Исраилиләрдән аларның котлары алынды.

4Мәабиләр Мидьян өлкәннәренә:

– Бу халык, болындагы үләнне ашап бетергән үгез кебек, әйләнә-тирәбездәге бар нәрсәне ашап бетерәчәк, – дип әйтте.

Бу вакытта Мәабта патша булып торган Сиппор углы Бәлак, 5үзенең туган якларына, Фырат елгасы буендагы Петор шәһәренә илчеләр җибәреп, анда яшәүче Бигур углы Билгамны ярдәмгә чакырды, аңа: «Менә, Мисырдан бер халык чыгып, җир йөзен каплап алды, һәм ул халык хәзер минем белән янәшәдә яши+. 6Син, килеп, минем өчен бу халыкка ләгънәт укы, чөнки ул миннән көчлерәк. Син ләгънәтләсәң, бәлкем, мин аны җиңә һәм бу җирдән куып чыгара алырмын. Миңа мәгълүмдер: син фатихалаган кеше – мөбарәк, син ләгънәтләгән кеше исә каргалган була», – дип әйтергә кушты+.

7Мәаб өлкәннәре белән Мидьян өлкәннәре, фал ачкан өчен түләү хакы алып, Билгам янына килделәр һәм аңа Бәлак әйткәннәрне сөйләп бирделәр. 8Билгам аларга:

– Бу төнне монда үткәрегез, Раббы миңа ничек дип әйтсә, сезгә шулай җавап кайтарырмын, – диде.

Мәаб башлыклары Билгам янында калдылар. 9Аллаһы, Билгам янына килеп:

– Синең яндагы бу кешеләр кемнәр алар? – дип сорады.

10Билгам Аллаһыга әйтте:

– Минем янга аларны Мәаб патшасы Сиппор углы Бәлак җибәргән һәм менә шуларны әйтергә кушкан: 11«Менә, Мисырдан бер халык чыкты да җир йөзен каплап алды. Хәзер кил дә минем өчен бу халыкка ләгънәт укы. Бәлкем, мин аңа каршы сугыша һәм аны куып чыгара алырмын».

12Аллаһы Билгамга әйтте:

– Алар белән барма һәм бу халыкка ләгънәт укыма, чөнки ул фатихаланган халык.

13Билгам, иртән торгач, аларга:

– Барыгыз, үз җирегезгә кайтыгыз, чөнки Раббы миңа сезнең белән барырга рөхсәт итми, – диде.

14Мәаб башлыклары, Бәлак янына кайтып, аңа әйттеләр:

– Билгам безнең белән килергә риза булмады.

15Бәлак исә тагын да күбрәк һәм тагын да дәрәҗәлерәк башлыклар җибәрде. 16Алар, Билгам янына килеп, аңа болай дип әйттеләр:

– Сиппор углы Бәлак: «Минем янга килүдән баш тартмасаң иде. 17Мин сиңа зур хөрмәт күрсәтермен, һәм ни кушсаң, шуны эшләрмен. Килче, зинһар, минем өчен бу халыкка ләгънәт укы», – дип әйтә.

18Әмма Билгам аларга болай дип җавап бирде:

– Бәлак миңа көмеш вә алтын тулы сараен тәкъдим итсә дә, Раббы Алламның әмеренә каршы килеп, мин үз теләгем белән һичнәрсә эшли алмас идем+. 19Шулай да бу төнгә сез монда калыгыз – Раббы миңа тагын нәрсә әйтер икән.

20Төнлә белән Аллаһы, Билгам янына килеп, аңа:

– Бу кешеләр сине чакырырга килгәннәр икән, тор да алар белән бар, тик Мин кушканнарны гына үтә, – диде.

Билгамның ана ишәге

21Иртә белән Билгам торды да, үзенең ана ишәген иярләп, Мәаб башлыклары белән китеп барды. 22Әмма Билгамның китеп баруына Аллаһының ачуы чыкты, һәм Раббы фәрештәсе, Билгамга комачаулар өчен, аның юлына аркылы басты. Билгам, үзе белән ике хезмәтчесен ияртеп, ишәгенә атланып бара иде. 23Аның ишәге, кылыч тотып юлда басып торучы Раббы фәрештәсен күрүгә, юлдан борылды да кырга кереп китте, Билгам исә, ишәген юлга кертмәкче булып, аны кыйнарга тотынды+.

24Аннары Раббы фәрештәсе ике йөзем бакчасы арасындагы тар юлга чыгып басты, ә тар юлның ике ягында да дивар иде. 25Раббы фәрештәсен күреп, ишәк диварга сыенды да Билгамның аягын кысты – Билгам тагын ишәген кыйный башлады.

26Аннары Раббы фәрештәсе, алгарак узып, ишәккә уңга да, сулга да борылырлык җай булмаган тар урынга килеп басты. 27Билгам атланган ишәк, Раббы фәрештәсен күреп, җиргә ятты. Билгамның ачуы чыкты, һәм ул тагын ишәген таяк белән кыйный башлады. 28Шулвакыт Раббы ишәккә тел бирде, һәм ишәк Билгамга:

– Нәрсә эшләдем соң мин сиңа?! Инде өченче мәртәбә кыйныйсың, – диде.

29Билгам ишәккә:

– Чөнки ачуымны чыгардың! Кулымда кылыч булса, сине шундук үтергән булыр идем, – диде.

30Билгамнан ишәк:

– Гомерең буе атланып йөргән ишәгең түгелме соң мин синең?! Моңарчы синең алда болай кыландыммы мин?! – дип сорады.

– Юк, – дип җавап бирде Билгам.

Фәрештәнең Билгамны шелтәләве

31Шулчак Раббы Билгамның күзләрен ачты, һәм Билгам кылыч тотып юлда басып торган Раббы фәрештәсен күрде. Билгам, иелеп, йөзе белән җиргә капланды.

32Раббы фәрештәсе аңа әйтте:

– Ни өчен син ишәгеңне инде өч тапкыр кыйнадың? Мин монда сиңа комачаулар өчен килдем, чөнки тоткан юлың Минем күңелемә хуш килми. 33Ишәк, Мине күреп, инде өч мәртәбә читкә борылды. Әгәр ул Миннән читкә борылмаса, Мин сине үтергән, ә ишәкне исән калдырган булыр идем.

34Билгам Раббы фәрештәсенә әйтте:

– Гөнаһлымын! Миңа комачаулар өчен юлда басып торуыңны белмәдем. Алай ризалыгың булмагач, мин кире китим.

35Раббы фәрештәсе Билгамга:

– Бу кешеләр белән бар, әмма Мин сиңа нәрсә әйтсәм, аларга шуны гына сөйлә, – диде.

Билгам шуннан Бәлак башлыклары белән бергә китте.

Бәлакның Билгамны каршыларга чыгуы

36Бәлак, Билгамның килүен ишетеп, аны каршылар өчен Арнон елгасы буена, Мәаб чигендәге бер шәһәргә килде+. 37Бәлак Билгамга әйтте:

– Сине чакырып, мин моннан алда да кешеләр җибәргән идем. Нигә килмәдең син? Әллә мин сиңа хөрмәт күрсәтерлек хәлдә түгелме?!

38Билгам:

– Менә, килдем. Әмма нәрсә әйтә алам соң мин?! Аллаһы нәрсә кушса, шуны гына сөйләргә тиеш мин! – диде Бәлакка+.

39Билгам белән Бәлак Кыръят-Хусот шәһәренә юнәлделәр. 40Бәлак үгезләр вә сарыклар корбан итте һәм итнең бер өлешен Билгамга һәм аның белән килгән башлыкларга бирде. 41Икенче көнне иртә белән Бәлак, Билгамны ияртеп, Бамот-Багал биеклегенә менде. Шуннан торып, Билгам Исраил станының бер өлешен күрә алды.

23

Билгамның беренче тапкыр пәйгамбәрлек итүе

23^1Билгам Бәлакка әйтте:

– Син монда миңа җиде мәзбәх төзет һәм минем өчен җиде үгез бозау белән җиде сарык тәкәсе әзерлә+.

2Бәлак ул кушканча эшләде, һәм Бәлак белән Билгам һәр мәзбәх өстендә бер үгез бозау белән бер сарык тәкәсен корбан иттеләр.

3Билгам аннары Бәлакка:

– Син үзеңнең яндырылган корбанлыгың янында тор, ә мин китим – бәлки, Раббы мине каршыларга чыгар. Ул нәрсә әйтсә, шуны сиңа белдерермен, – диде.

Шуннан ул шәрә бер калкулык түбәсенә менде.

4Анда Аллаһы Билгам белән очрашты, һәм Билгам Аңа әйтте:

– Мин җиде мәзбәх эшләдем һәм һәркайсына бер үгез бозау белән бер сарык тәкәсен корбанга китердем.

5Раббы, Билгамга ни-нәрсә әйтергә кирәклеген өйрәтеп, аңа:

– Бәлак янына кире бар һәм аңа Мин әйткәннәрне җиткер, – дип боерды.

6Билгам әйләнеп килгәндә, Бәлак һәм барлык Мәаб башлыклары яндырылган корбанлык янында басып тора иделәр. 7Билгам пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«Мәаб патшасы Бәлак, мине Арам иленнән,
көнчыгыштагы таулардан чакырып китереп:

„Кил, минем өчен Ягъкуб токымына ләгънәт укы.

Кил, Исраил халкына бәддога укы“, – диде.

8Аллаһы Үзе ләгънәт итмәгәнне, мин ничек ләгънәт итим?!

Аңа Раббы бәддога кылмаганны, мин ничек бәддога кылыйм?!+

9Мин бу халыкны кыялар түбәсеннән күрәм,
калкулыклардан аны тамаша кылам:

менә, бу кавем башкалардан аерым яши,
халыклар арасында үзен үзгә тота+.

10Ком бөртегедәй бихисап күп Ягъкуб халкын кем саный алыр?!

Исраилиләрнең дүрттән бер өлешен кем хисаплап чыгарыр?!

Саф күңелле адәм кебек үлсәм иде мин,
гомеремнең ахыры шундый адәмнәрнекенә охшаш
булса иде!»+

11Бәлак шунда Билгамга:

– Нәрсә эшлисең син минем белән?! Мин сине дошманнарымны ләгънәтләү өчен чакырдым, ә син аларны фатихалыйсың! – диде.

12Билгам:

– Раббы миңа нәрсә сөйләсә, мин шуны сүзгә-сүз җиткерергә тиеш түгелме соң?! – дип җаваплады.

Билгамның икенче тапкыр пәйгамбәрлек итүе

13Бәлак аңа әйтте:

– Әйдә, башка урынга барабыз, шуннан аларны күрерсең, тик барысын да түгел, бер өлешен генә. Шуннан торып, аларны минем өчен ләгънәтлә.

14Шуннан соң Бәлак аны Софим аланына, Фесгә тау башына алып менде һәм анда җиде мәзбәх төзетте, һәр мәзбәх өстендә бер үгез бозау белән бер сарык тәкәсен корбан итте.

15Билгам Бәлакка:

– Син үзеңнең яндырылган корбанлыгың янында кал, ә мин, барып, Аллаһы белән очрашыйм, – диде.

16Раббы Билгам белән очрашты һәм, ни-нәрсә әйтергә кирәклеген өйрәтеп, аңа:

– Бәлак янына кире бар һәм аңа Мин әйткәннәрне җиткер, – дип боерды.

17Билгам әйләнеп килгәндә, Бәлак һәм барлык Мәаб башлыклары яндырылган корбанлык янында басып тора иделәр.

Бәлак аңардан:

– Раббы сиңа нәрсә сөйләде? – дип сорады.

18Билгам пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«Әй Бәлак, тор да тыңла,
әй Сиппор углы, мин әйткәннәргә колак сал.
19Аллаһы бит кеше затыннан түгел –
ялган сөйләми Ул.
Ул адәм углы түгел –
Үзенең фикерен үзгәртми.
Ул сөйләр дә эшен эшләмәсме?!
Ул сүз бирер дә аны үтәмәсме?!+
20Менә, фатиха бирергә боерык алдым мин;
фатихалаучы – Улдыр,
һәм мин моны һич тә үзгәртә алмыйм.
21Ягъкуб токымы бәла-каза күрмәс,
Исраил халкына бәхетсезлек килмәс.
Аларның Раббы Алласы – яннарында,
һәм алар Аны үзләренең патшасы дип игълан итәләр.

22Аллаһы аларны Мисыр җиреннән алып чыкты,
һәм алар кыргый үгез мөгезедәй көчледер+.

23Ягъкуб токымына каршы нинди сихерчелек тә файдасыз,

Исраил халкына каршы күрәзәлек итү дә файдасыз.

Ягъкуб, ягъни Исраил хакында кешеләр хәзер:

„Аллаһы әнә нәрсә эшләде!“ – дип әйтер+.

24Ана арысландай кузгала бу халык,
ата арысландай урыныннан күтәрелә:

табышын ашап бетермичә, аның канын туйганчы эчмичә,
тынгылык тапмас ул»+.

25Бәлак Билгамга әйтте:

– Алайса аларны ләгънәтләмә дә, фатихаңны да бирмә.

26Җавап кайтарып, Билгам аңа:

– Раббы нәрсә кушса, шулай эшләрмен дип әйттем түгелме сиңа?! – диде.

Билгамның өченче тапкыр пәйгамбәрлек итүе

27Бәлак Билгамга әйтте:

– Әйдә, мин сине башка урынга алып барыйм. Бәлки, Аллаһы мәгъкуль күрер дә, шул урыннан минем өчен аларны ләгънәт итәрсең.

28Шуннан соң Бәлак Билгамны чүлгә караган Пигур тавының башына алып менеп китте.

29Билгам Бәлакка әйтте:

– Шушы урында миңа җиде мәзбәх төзет һәм җиде үгез бозау белән җиде сарык тәкәсен корбан ит.

30Бәлак ул кушканча эшләде: һәр мәзбәх өстендә бер үгез бозау белән бер сарык тәкәсен корбанга китерде.

24

24^1Исраилне мөбарәк кылуның Раббы күңеленә хуш килүен күреп, Билгам бу юлы инде ишарә эзләп тормады. Ул, чүлгә карашын ташлап, 2ыруг-ыруг булып урнашкан Исраил угылларын күрде. Шунда Билгамга Аллаһы Рухы иңде;+
3һәм Билгам пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«Бигур углы Билгам сөйли моны,
ачык карашлы кеше сөйли,
4Аллаһының сүзләрен ишетүче,

Кодрәт иясеннән иңгән күренешләрне кабул кылучы,
җиргә капланып яткан чакта да, ачык күргән бәндә сөйли:

5„Әй Ягъкуб токымы, синең чатырларың,
әй Исраил халкы, синең торакларың нинди гүзәл!

6Җәйрәп яткан яшел үзән кебек алар,
елга буендагы бакчалар,
Раббы утырткан сабур агачлары,
су буендагы эрбет агачлары кебек үсәләр.
7Аларның чиләкләреннән су ташып торыр,
аларның орлыклары суга туеныр.

Аларның патшасы Агаг патшадан бөегрәк булачак,
һәм аларның патшалыгы күтәреләчәк.

8Аллаһы аларны Мисырдан алып чыкты,
кыргый үгез мөгезедәй көчле алар.

Үзенә дошман булган халыкларны ашап бетерә,
сөякләрен сындыра-ваклый
һәм уклары белән тар-мар китерә+.

9Ата арыслан кебек, ана арыслан кебек, җиргә ята алар –
арысланны торгызырга кем җөрьәт итсен?!
Сезгә фатихасын бирүче – фатихалы булсын,
сезгә ләгънәт яудыручы – ләгънәтләнсен!“»+

10Бәлакның Билгамга ачуы чыкты; ул, кулын кулга сугып, Билгамга:

– Мин сине дошманнарымны ләгънәт итү өчен чакырдым, ә син менә өченче тапкыр инде аларны фатихалыйсың+. 11Күз алдымнан югал! Өеңә кайтып кит! Мин сиңа зур хөрмәт күрсәтергә теләдем, ә Раббы сине ул хөрмәттән мәхрүм итте, – диде.

12Билгам Бәлакка әйтте:

– Мин синең илчеләреңне: 13«Бәлак миңа көмеш вә алтын тулы сараен тәкъдим итсә дә, үз теләгем белән, яхшылык яки яманлык эшләү өчен, Раббы сүзеннән чыга алмыйм. Раббы миңа нәрсә әйтсә, шуны гына сөйләячәкмен», – дип кисәтмәдеммени?! 14Инде мин үз илемә кайтам, әмма киләчәктә бу халыкның синең халкыңа ни-нәрсә эшләячәген әйтеп куймакчымын.

Билгамның дүртенче тапкыр пәйгамбәрлек итүе

15Билгам пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«Бигур углы Билгам сөйли моны,
ачык карашлы кеше сөйли,
16Аллаһының сүзләрен ишетүче,
Аллаһы Тәгаләдән белем алучы,

Кодрәт иясеннән иңгән күренешләрне кабул кылучы,
егылып төшкән, ә күзләре ачык булган кеше сөйли:

17„Мин аны күрәм, әмма бу әле хәзер генә түгел;
аңа карыйм, әмма бу әле якын түгел.

Ягъкуб токымыннан – йолдыз,

Исраил халкыннан хөкемдарлык таягы калкып чыгачак –

Ул Мәаб җирен кырып салачак
һәм Шет угылларын тар-мар итәчәк;+
18Эдом басып алыначак,
Сәгыйрьне дошманнары яулап алачак,
ә Исраил үзенең көчен күрсәтәчәк+.
19Ягъкуб токымыннан хаким чыгачак,
шәһәрдә котылып калганнарны ул юк итәчәк“».

Билгамның соңгы тапкыр пәйгамбәрлек итүе

20Аннары Билгам Амалык халкын күрде һәм пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«Халыклар арасында Амалык беренче иде,
әмма киләчәктә аны һәлакәт көтә»+.

21Шуннан соң ул, карашын кыниләргә күчереп, пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«Синең торагың нык,
ояң кыя башына корылган+.

22Әмма Ашшур сине әсирлеккә алып киткәч,

Кабил вәйран булачак».

23Билгам пәйгамбәрлек кылды, әйтте:

«И-и, Аллаһы шушы эшләрне гамәлгә ашыргач,
кем генә исән калыр икән!
24Киттиләрдән диңгез көймәләре килеп,
Ашшурны да, Гыйберны да буйсындырачак,
әмма ахыр чиктә үзләре дә һәлак булачак»+.

25Сөйләп бетергәч, Билгам торды да туган ягына кайтып китте, Бәлак та үз юлы белән китеп барды.

25

Исраилиләрнең Багал-Пигурга табынуы

25^1Чатырларын корып Шиттимдә яшәгән вакытта, исраилиләрдән кайберәүләр Мәаб кызлары белән уйнашлык иттеләр+. 2Ул кызлар аларны үз илаһларына корбан китерү җыеннарына чакыра торган булдылар; халык ул корбаннарны ашады һәм аларның илаһларына табынды+. 3Исраилиләр, шулай итеп, Багал-Пигурга табына башладылар, һәм Раббының аларга ачуы чыкты+.

4Раббы Мусага әйтте:

– Халыкның барлык башлыкларын җыеп ал да, кояш чыкканда, Раббы алдында асып үтер, шуннан соң Раббының исраилиләргә булган ачуы басылыр+.

5Муса Исраил хөкемчеләренә:

– Багал-Пигурга табынучы якыннарыгызның һәммәсен үтерегез, – дип боерык бирде.

6Бер көнне Муса белән бөтен Исраил җәмәгатьчелеге Очрашу чатыры алдында матәм тотканда, исраилиләрдән берәү бар халыкның күз алдында үз кардәшләре янына бер мидьяни хатынны алып килде. 7Рухани Һарун углы Элгазардан туган Пинхәс, моны күреп, җәмәгать җыеныннан чыкты һәм кулына сөңгесен алды да,+
8исраили ир артыннан йокы бүлмәсенә кереп, шул ирне һәм мидьяни хатынны чәнчеп үтерде. Шуннан соң исраилиләрне харап итүче үләт зәхмәте тукталды+. 9Үләттән һәлак булган кешеләрнең саны егерме дүрт меңгә җиткән иде.

10Раббы Мусага әйтте:

11– Рухани Һарун углы Элгазардан туган Пинхәс исраилиләргә булган ачуымны басты. Ул Минем хакка исраилиләр арасындагы чит илаһларга түзмәде, юкса Мин, ярсуым кузгалып, аларны кырып бетергән булыр идем. 12Шуңа күрә аңа әйт: «Мин аның белән тынычлык турында килешү төзим+. 13Үзенең Алласы хакына башка илаһларга түзеп тормаган һәм исраилиләрне йолып алган өчен, Мин аңа һәм аның нәселенә мәңгегә руханилык вазифасын тапшырам»+.

14Мидьяни хатын белән бергә үтерелгән исраилинең исеме Зимри булып, ул – Шимун ыругындагы гаилә башлыгы Салуның углы иде. 15Ә үтерелгән мидьяни хатынның исеме Көзби булып, ул – мидьяниләрнең Сур исемле бер ыругбашының кызы иде+.

16Раббы Мусага әйтте:

17– Мидьяниләрне, дошманнарыгыз дип санап, кырып бетерегез!+
18Чөнки алар, мәкер кылып, илаһлары Пигур һәм үзләренең кыз кардәше – мидьяниләрнең бер ыругбашының кызы Көзби (Пигур аркасында килеп чыккан үләт зәхмәте вакытында ул үтерелә) белән ымсындырып, дошманга эшләгәнне сезгә эшләделәр.

26

Исраилиләрнең санын икенче тапкыр исәпкә алу

26^1Менә шул үләттән соң Мусага һәм Һарун углы рухани Элгазарга Раббы болай диде:

2– Сугышка яраклы, яше егермедән узган Исраил ирләренең һәммәсен гаиләләре буенча исәпкә алыгыз+.

3Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында Муса белән рухани Элгазар исраилиләргә:

4– Раббының Мусага әмер итүенчә, яше егермедән узган ирләрнең һәммәсен исәпкә алыгыз, – диделәр.

Мисыр җиреннән чыккан исраилиләр түбәндәгеләр.

5Исраилнең беренче углы – Рубин. Рубин токымы: Ханохтан – Ханох кабиләсе, Паллудан – Паллу кабиләсе;+
6Хесроннан – Хесрон кабиләсе, Кәрмидән – Кәрми кабиләсе+. 7Рубин ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны кырык өч мең җиде йөз утыз булды+. 8Паллуның Элиаб исемле углы бар иде. 9Элиабның угыллары: Немуил, Датан һәм Абирам. Датан белән Абирам, җитәкчеләрдән булып, Корах тарафдарлары белән бергә Раббыга каршы баш күтәргәннәр һәм Муса белән Һарунга ризасызлык белдергәннәр иде+. 10Шул вакытта җир, ярылып китеп, аларны йоткан – Корах һәм аның барлык тарафдарлары һәлак булган, һәм, башкаларга гыйбрәт булсын өчен, ике йөз илле кешене ялкын көйдереп үтергән иде+. 11Әмма ул көнне Корах угыллары исән калды+.

12Шимун ыругындагы кабиләләр: Немуилдән – Немуил кабиләсе, Яминнән – Ямин кабиләсе, Яхиннән – Яхин кабиләсе,+
13Зерахтан – Зерах кабиләсе, Шаулдан – Шаул кабиләсе. 14Шимун ыругында егерме ике мең ике йөз кеше исәпләнде+.

15Гәд ыругындагы кабиләләр: Сефоннан – Сефон кабиләсе, Хәггидән – Хәгги кабиләсе, Шунидан – Шуни кабиләсе,+
16Ознидән – Озни кабиләсе, Эридән – Эри кабиләсе, 17Арудидән – Аруди кабиләсе, Арелидән – Арели кабиләсе. 18Гәд ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны кырык мең биш йөз булды+.

19Эр һәм Онан – Яһүдә угыллары, әмма алар Кәнган җирендә үлеп калдылар+. 20Яһүдә ыругындагы кабиләләр: Шеладан – Шела кабиләсе, Перестан – Перес кабиләсе, Зерахтан – Зерах кабиләсе. 21Перес токымы: Хесроннан – Хесрон кабиләсе, Хамулдан – Хамул кабиләсе. 22Яһүдә ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны җитмеш алты мең биш йөз булды+.

23Исәсхәр ыругындагы кабиләләр: Толадан – Тола кабиләсе, Пуаһтан – Пуаһ кабиләсе,+
24Яшубтан – Яшуб кабиләсе, Шимроннан – Шимрон кабиләсе. 25Исәсхәр ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны алтмыш дүрт мең өч йөз булды+.

26Зәбулун ыругындагы кабиләләр: Середтан – Серед кабиләсе, Элоннан – Элон кабиләсе, Яхлелдан – Яхлел кабиләсе+. 27Зәбулун ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны алтмыш мең биш йөз булды+.

28Йосыф угыллары Менашше һәм Эфраим ыругларындагы кабиләләр түбәндәгечә+. 29Менашше токымы: Мәкирдән – Мәкир кабиләсе, Мәкир – Гилыгадның атасы булган; Гилыгадтан – Гилыгад кабиләсе+. 30Гилыгад токымы: Игызырдан – Игызыр кабиләсе, Хелыктан – Хелык кабиләсе, 31Асриелдән – Асриел кабиләсе, Шәкемнән – Шәкем кабиләсе, 32Шемидәдән – Шемидә кабиләсе, Хепердан – Хепер кабиләсе. 33Хепер углы Селупхадның угыллары булмады, бары тик кызлары гына бар иде. Селупхад кызларының исемнәре: Махла, Ноа, Хөглә, Милкә һәм Тирса+. 34Менашше ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны илле ике мең җиде йөз булды+.

35Эфраим ыругындагы кабиләләр: Шутелахтан – Шутелах кабиләсе, Бәхердән – Бәхер кабиләсе, Таханнан – Тахан кабиләсе+. 36Шутелах токымы: Эраннан – Эран кабиләсе. 37Эфраим ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны утыз ике мең биш йөз булды. Йосыф ыругындагы кабиләләр әнә шулар иде+.

38Беньямин ыругындагы кабиләләр: Беладан – Бела кабиләсе, Ашбелдан – Ашбел кабиләсе, Ахирамнан – Ахирам кабиләсе;+
39Шефуфамнан – Шефуфам кабиләсе, Хуфамнан – Хуфам кабиләсе. 40Беланың Ард исемле углыннан – Ард кабиләсе, ә Нагаман исемле углыннан – Нагаман кабиләсе. 41Беньямин ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны кырык биш мең алты йөз булды+.

42Дан ыругындагы кабиләләр: Шухамнан – Шухам кабиләсе. Дан ыругы әнә шулардан гыйбарәттер;+
43исәпкә алынган кешеләрнең саны алтмыш дүрт мең дүрт йөз булды. Болар барысы да Шухам токымы иде+.

44Ашер ыругындагы кабиләләр: Имнадан – Имна кабиләсе, Ишвидән – Ишви кабиләсе, Беригадан – Берига кабиләсе,+
45Берига токымы: Хебердан – Хебер кабиләсе, Малкиелдән – Малкиел кабиләсе. 46Ашер кызының исеме – Серах. 47Ашер ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны илле өч мең дүрт йөз булды+.

48Нәптали ыругындагы кабиләләр: Яхсиелдән – Яхсиел кабиләсе, Гүнидән – Гүни кабиләсе,+
49Есердан – Есер кабиләсе, Шиллемнан – Шиллем кабиләсе. 50Нәптали ыругы әнә шулардан гыйбарәттер; исәпкә алынган кешеләрнең саны кырык биш мең дүрт йөз булды+.

51Исәпкә алынган Исраил угылларының саны алты йөз бер мең җиде йөз утыз булды+.

52Раббы Мусага әйтте:

53– Биләмә җирләре ыругтагы кешеләр санынча бүленергә тиеш+. 54Зур ыругка җирне күбрәк итеп, ә кечкенәсенә азрак итеп бир; биләмәгә җир ыругтагы кешеләр санына карап бирелергә тиеш+. 55Җирне шобага салып бүлегез. Биләмә җире ыругтагы кешеләр санынча бүленсен. 56Зур ыруглар да, кечкенә ыруглар да биләмәгә җирне шобага буенча алсыннар.

57•Леви ыругында исәпкә алынган кабиләләр: Гершоннан – Гершон кабиләсе, Коһаттан – Коһат кабиләсе, Мераридән – Мерари кабиләсе. 58Либни, Хебрун, Махли, Муши, Корах кабиләләре дә Леви ыругыныкы.

Коһат – Амрамның атасы. 59Мисырда туган Леви кызы Йөхәбәд Амрамның хатыны иде. Амрамга ул Һарунны, Мусаны һәм аларның кыз туганы Мәрьямне табып бирә. 60Һарунның угыллары: Надаб, Абиһу, Элгазар һәм Итамар+. 61Әмма Надаб белән Абиһу Раббы рөхсәт итмәгән утны Аның хозурына алып килгән өчен һәлак булганнар иде+.

62Леви ыругындагы бер айлык һәм аннан өлкәнрәк ирләрнең саны егерме өч мең булды. Алар исраилиләр белән бергә исәпкә алынмады, чөнки исраилиләр арасында левиләргә биләмәгә җир бирелмәде+.

63Муса белән рухани Элгазар тарафыннан исәпкә алынганнар әнә шулар булды. Исраилиләрне алар Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында исәпкә алдылар. 64Муса белән рухани Һарун Синай чүлендә исәпкә алган исраилиләрдән берсе дә бу исемлеккә кермәде, 65чөнки алар хакында Раббы: «Алар һәммәсе дә чүлдә үләчәк», – дигән иде, һәм Ифунни углы Кәлеб белән Нун углы Ешуадан башка, алар арасыннан беркем исән калмады да+.

27

Углы булмаган гаилә өчен мирас калдыру кагыйдәсе

271-2•Менашше углы Мәкирдән туган Гилыгад углы Хепер тудырган Селупхад кызларының исемнәре: Махла, Ноа, Хөглә, Милкә һәм Тирса. Беркөнне Йосыф углы Менашше ыругыннан булган Селупхадның әлеге кызлары Очрашу чатыры алдына, Муса белән рухани Элгазар каршына, җитәкчеләр һәм бар халык алдына килеп бастылар да әйттеләр:+

3– Безнең атабыз, үзеннән соң угыллар калдырмыйча, гөнаһлары өчен чүлдә үлеп калды. Корах һәм аның тарафдарлары Раббыга каршы оештырган фетнәдә ул катнашмады+. 4Атабызның углы булмаганга күрә, аның исеме үзенең кабиләсеннән сызып ташланырга тиешме?! Атабызның туганнары арасында безгә дә биләмә бирегез!+

5Муса аларның дәгъвасын Раббыга җиткерде. 6Раббы Мусага әйтте:

7– Селупхад кызлары дөрес сөйлиләр. Аталарының туганнары арасында аларга биләмәгә җир бир – аталарының биләмәсе алар кулына күчсен. 8Ә исраилиләргә аңлат: «Әгәр берәү үлсә һәм аның углы булмаса, мирасы аның кызына тапшырылырга тиеш. 9Әгәр кызы да булмаса, ул чагында мирасын туганнарына тапшырыгыз. 10Әгәр туганнары да булмаса, атасының туганнарына бирегез. 11Әгәр атасының туганнары булмаса, аның мирасын кабиләсендәге иң якын туганына бирегез – ул аныкы булсын. Раббының Мусага әмер итүенчә, исраилиләргә бирелгән карар-кагыйдә әнә шундый»+.

Ешуаның җитәкчелекне кабул итүе

12Аннары Раббы Мусага әйтте:

– Менә шушы Әбарим тавына мен дә Мин исраилиләргә бирәчәк җиргә кара+. 13Аны күргәннән соң, туганың Һарун кебек, син дә мәрхүм ата-бабаларың белән кушылырсың+. 14Чөнки Сыйн чүлендә, халык Миңа каршы баш күтәргән вакытта, сез икегез Мин әйткәнне тыңламадыгыз, Мериба-Кадыш сулары янында, исраилиләр күз алдында, Минем изгелегемне исбатламадыгыз+.

15Раббыга Муса әйтте:

16– И-и Раббы, һәр тереклек иясенә сулыш бирүче Аллаһы! Бу халык өстеннән башлык итеп башка кешене билгеләсәң иде+. 17Раббы халкы көтүчесез калган сарыклар кебек булмасын өчен, ул, аларны әйдәп, алларыннан барыр иде һәм алып та кайтыр иде+.

18Раббы Мусага:

– Нун углы Ешуаны үз яныңа ал, – диде. – Аңарда Минем Рухым бар; Ешуага кулыңны куй да,+
19аны рухани Элгазар һәм бөтен халык каршына бастырып, алар күз алдында җитәкчелекне аңа йөклә+. 20Исраил халкы аны тыңласын өчен, үзең ия булган хакимлекне аңа бир+. 21Ешуа бөтен эшне рухани Элгазар белән киңәшеп эшләсен, Элгазар исә урим ярдәмендә Ешуа өчен Минем ихтыярымны беләчәк. Ешуа үзе һәм аның белән бергә барча Исраил халкы Элгазарның сүзе белән юлга да кузгалачак, кире дә әйләнеп кайтачак.

22-23Муса бөтенесен дә Раббы әмер иткәнчә эшләде: Ешуаны рухани Элгазар һәм бар халык алдына китереп бастырды. Муса үзенең кулларын Ешуа өстенә куйды һәм аңа җитәкчелекне йөкләде.

28

Көндәлек бүләкләр

28^1•Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләргә шулай дип боер: «Ризык бүләкләрен Миңа билгеләнгән вакытта китерегез – шушы корбаннарның исе Минем күңелемә хуш килер»+. 3Әйт аларга: «Раббыга яндыру корбаны итеп бирергә тиешле бүләкләр менә шушы: тулаем яндыру корбаны буларак, көн дә китерелергә тиешле кимчелексез бер яшьлек ике тәкә бәрән. 4Бәрәннәрнең берсен – иртән, икенчесен кичен китерегез; 5һәм эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына һиннең дүрттән бер өлеше күләмендә зәйтүн мае кушып, икмәк бүләге китерегез. 6Менә бу – Синай тавында гамәлгә кертелгән көндәлек тулаем яндыру корбаны, аның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер. 7Һәр бәрән белән бергә һиннең дүрттән бер өлеше күләмендә шәраб бүләге китерегез – Раббыга аны Изге бүлмәдә тәкъдим итегез. 8Икенче бәрәнне, иртәнгесе сыман, икмәк һәм шәраб бүләкләре белән бергә кичен тәкъдим итегез. Әлеге яндыру бүләгенең тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер.

Шимбә көн бүләкләре

9Шимбә көнне кимчелексез бер яшьлек ике бәрән белән бергә шәраб бүләге һәм эфаның уннан ике өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге китерегез. 10Көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбаны һәм аның белән бергә тәкъдим ителә торган шәраб бүләгеннән тыш, һәр шимбә көнне китерелергә тиешле тулаем яндыру корбаны әнә шундый+.

Ай саен китерелә торган бүләкләр

11Яңа ай башында Раббыга, тулаем яндыру корбаны итеп, ике үгез бозау һәм бер сарык тәкәсе, кимчелексез бер яшьлек җиде тәкә бәрән китерегез+. 12Һәр үгез бозау белән бергә эфаның уннан өч өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган, һәр сарык тәкәсе белән бергә эфаның уннан ике өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган, 13һәр тәкә бәрән белән бергә эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге китерегез. Менә бу – тулаем яндыру корбаны, Раббыга тәкъдим ителә торган яндыру бүләге; аның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер. 14Шулай ук һәр үгез бозау белән бергә – ярты һин, һәр сарык тәкәсе белән бергә – һиннең өчтән бер өлеше, һәр тәкә бәрән белән бергә һиннең дүрттән бер өлеше күләмендә шәраб бүләге булырга тиеш. Бу – ел әйләнәсендә һәр айның беренче көнендә китерелә торан яндыру корбаны. 15Көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбаныннан һәм шәраб бүләгеннән тыш, гөнаһ йолу корбаны итеп, Раббыга бер кәҗә тәкәсе тәкъдим итегез.

Котылу бәйрәме тәкъдимнәре

16•Беренче айда, айның ундүртенче көнендә – Котылу бәйрәме+. 17Шул ук айның унбишенче көнендә бәйрәм башлана: җиде көн төче икмәк ашарга тиешсез+. 18Беренче көнне изге җыелыш үткәрегез; ул көнне бернинди эш башкармагыз. 19Раббыга яндыру бүләге, тулаем яндыру корбаны – ике үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек җиде тәкә бәрән китерегез. Терлекләрнең барысы да кимчелексез булырга тиеш. 20-21Һәр үгез бозау белән бергә – эфаның уннан өч өлеше, сарык тәкәсе белән бергә – эфаның уннан ике өлеше, җиде бәрәннең һәрберсе белән бергә эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге тәкъдим итегез. 22Гөнаһларыгыздан пакьләнү өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә тәкъдим итегез. 23Боларны иртән китерелгән көндәлек тулаем яндыру корбанына өстәмә рәвештә тәкъдим итегез. 24Шул рәвешле, яндыру бүләге буларак, җиде көн дәвамында ризык бүләге тәкъдим итегез; аның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер. Аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм шәраб бүләгенә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез. 25Җиденче көнне изге җыелыш үткәрегез; ул көнне бернинди эш башкармагыз.

Уңыш бәйрәмендә китерелә торган бүләкләр

26•Уңыш бәйрәменең, ягъни Атналар бәйрәменең беренче көнендә, Раббыга яңа өлгергән ашлыктан бүләк китергән вакытта, изге җыелыш үткәрегез. Бу көнне бернинди эш башкармагыз. 27Раббыга ике үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек җиде тәкә бәрән тәкъдим итегез; әлеге яндыру корбанының тәмле исе Раббының күңеленә хуш килер. 28-29Һәр үгез бозау белән бергә – эфаның уннан өч өлеше, сарык тәкәсе белән бергә – эфаның уннан ике өлеше, җиде бәрәннең һәрберсе белән бергә эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге тәкъдим итегез. 30Гөнаһларыгыздан пакьләнү өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә тәкъдим итегез. 31Боларны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк бүләгенә өстәмә рәвештә, шәраб бүләге белән бергә тәкъдим итегез. Корбанлык маллар кимчелексез булырга тиеш.

29

Быргылар бәйрәмендә китерелә торган бүләкләр

29^1Җиденче айның беренче көнендә изге җыелыш үткәрегез; ул көнне бернинди эш башкармагыз; ул көн сездә быргылар уйнату көне булсын+. 2Корбанның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килсен өчен, тулаем яндыру корбаны итеп, бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек җиде бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 3-4Һәр үгез бозау белән бергә – эфаның уннан өч өлеше, сарык тәкәсе белән бергә – эфаның уннан ике өлеше, җиде бәрәннең һәрберсе белән бергә эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге тәкъдим итегез. 5Гөнаһларыгыздан пакьләнү өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә тәкъдим итегез. 6Боларны ай саен һәм көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез. Бу – Раббыга китерелә торган яндыру бүләкләре; аларның тәмле исе Раббы күңеленә хуш килер.

Гөнаһ йолу көнендә китерелә торган бүләкләр

7Җиденче айның унынчы көнендә изге җыелыш үткәрегез; ул көнне ураза тотыгыз һәм бернинди эш башкармагыз+. 8Корбанның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килсен өчен, тулаем яндыру корбаны итеп, бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек җиде бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 9-10Һәр үгез бозау белән бергә – эфаның уннан өч өлеше, сарык тәкәсе белән бергә – эфаның уннан ике өлеше, җиде бәрәннең һәрберсе белән бергә эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге тәкъдим итегез. 11Гөнаһларыгыздан пакьләнү өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә тәкъдим итегез; аны пакьләнү көнендә китерелә торган гөнаһ йолу корбанына, көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

Чатырлар бәйрәмендә китерелә торган бүләкләр

12•Җиденче айның унбишенче көнендә изге җыелыш үткәрегез; бернинди эш башкармагыз һәм җиде көн буе Раббы хөрмәтенә бәйрәм итегез+. 13Корбанның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килсен өчен, тулаем яндыру корбаны, ягъни яндыру бүләге итеп, унөч үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 14-15Унөч үгез бозауның һәрберсе белән бергә – эфаның уннан өч өлеше, ике сарык тәкәсенең һәрберсе белән бергә – эфаның уннан ике өлеше, ундүрт тәкә бәрәннең һәрберсе белән бергә эфаның уннан бер өлеше күләмендә сыйфатлы бодай онына зәйтүн мае кушылган икмәк бүләге тәкъдим итегез. 16Гөнаһларыгыздан пакьләнү өчен, гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә тәкъдим итегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

17Икенче көнне унике үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 18Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 19Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

20Өченче көнне унбер үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 21Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 22Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

23Дүртенче көнне ун үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 24Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 25Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

26Бишенче көнне тугыз үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 27Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 28Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

29Алтынчы көнне сигез үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 30Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 31Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

32Җиденче көнне җиде үгез бозау, ике сарык тәкәсе һәм бер яшьлек ундүрт тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 33Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 34Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез.

35Сигезенче көнне изге җыелыш үткәрегез, бернинди эш башкармагыз. 36Корбанның тәмле исе Раббының күңеленә хуш килсен өчен, тулаем яндыру корбаны, ягъни яндыру бүләге итеп, бер үгез бозау, бер сарык тәкәсе һәм бер яшьлек җиде тәкә бәрән тәкъдим итегез. Болар кимчелексез булырга тиеш. 37Корбанга китерелә торган үгез бозаулар, сарык тәкәләре һәм тәкә бәрәннәр белән бергә, саннарына карап, тиешле икмәк вә шәраб бүләкләре тәкъдим ителсен. 38Гөнаһ йолу корбаны итеп, бер кәҗә тәкәсе дә китерегез; аны көн дә китерелә торган тулаем яндыру корбанына һәм икмәк белән шәраб бүләкләренә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез».

39«Билгеләнгән бәйрәмнәрегездә Раббыга китерелә торган тулаем яндыру корбаннары, икмәк вә шәраб бүләкләре, татулык корбаннары әнә шулар. Аларны әйткән нәзерегез буенча яки ихтыяри рәвештә китерелә торган бүләкләргә өстәмә рәвештә тәкъдим итегез»+.

30

30^1Раббы әмер иткәннәрнең һәммәсен Муса исраилиләргә сөйләп бирде.

Әйткән нәзерне үтәү турында

2Муса исраилиләрнең ыруг башлыкларына әйтте:

– Раббы менә нәрсә әмер итте: 3«Әгәр кем дә булса Раббыга нәзер әйтсә яки үзен антлы вәгъдә белән бәйләсә, ул үзенең биргән сүзен бозмасын һәм авызыннан чыккан һәр сүзен үтәсен+.

Хатын-кызларның әйткән нәзерне үтәүләре турында

4Әгәр бер хатын яшь чагында, атасы өендә торган вакытта, Раббыга нәзер әйтсә яки үзен вәгъдә белән бәйләсә, 5һәм аның атасы кызының нәзерен яки вәгъдә белән бәйләнгән булуын ишетсә һәм бу хакта бер сүз дә әйтмәсә, ул очракта кызның нәзере яки вәгъдәсе үз көчендә кала. 6Әгәр дә атасы, бу хакта ишетеп, аңа рөхсәт итмәсә, ул очракта кыз үзенең нәзереннән яки вәгъдәсеннән азат булачак. Раббы аны кичерәчәк, чөнки кызның атасы ризалыгын бирмәде.

7Әгәр нәзер әйткән яки уйламыйча вәгъдә биргән хатын, кияүгә чыгып, 8бу хакта иренә мәгълүм булса, һәм ире ишетеп тә берни әйтмәсә, хатынның нәзере яки вәгъдәсе үз көчендә кала. 9Әгәр ире, бу хакта ишетеп, хатынына рөхсәт итмәсә, әлеге хатын әйткән нәзереннән яки уйламыйча биргән вәгъдәсеннән азат булачак, һәм Раббы аны кичерәчәк.

10Тол яки иреннән аерылган хатынның әйткән нәзере һәм биргән вәгъдәсе үтәлергә тиеш.

11Әгәр иренең өендә хатын нәзер әйтсә яки үзен антлы вәгъдә белән бәйләсә, 12һәм ире бу хакта ишетеп тә бер сүз әйтмәсә – хатынын тыймаса, ул очракта хатынның нәзере яки вәгъдәсе үз көчендә кала. 13Әгәр ире, бу хакта ишетеп, хатынының нәзерен яки вәгъдәсен кире какса, әйткән нәзереннән яки авызыннан чыккан вәгъдәсеннән хатын азат булачак. Раббы аны кичерәчәк, чөнки аның ире ризалыгын бирмәде. 14Шул рәвешле, ире хатынының вәгъдәсен яки нәзерен расларга да, кире кагарга да мөмкин. 15Әгәр ире хатынының нәзере яки вәгъдәсе хакында ишеткән көнне дә, аннан соң да берни әйтмәсә, димәк, хатынының нәзер-вәгъдәсен ул раслый дигән сүз, чөнки бу хакта ишетеп тә хатынына ул бер сүз әйтмәде. 16Әгәр ир кеше әлеге нәзер-вәгъдәне күпмедер вакытлар үткәннән соң гына кире кага икән, нәзернең үтәлмәве өчен хатынының гаебен ул үз өстенә ала».

17Ир белән хатын арасындагы яисә, яшьлегендә атасы өендә яшәгәндә, кызы белән атасы арасындагы мөнәсәбәтләр хакында Раббының Мусага әмер иткән кагыйдәләре әнә шулар иде.

31

Мидьяниләргә каршы сугыш

31^1Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләр өчен мидьяниләрдән үч ал. Шуннан соң син үлгән ата-бабаларың белән кушылырсың+.

3Муса халыкка әйтте:

– Мидьяниләрдән Раббының үчен алыр өчен, ирләрегез арасыннан сугышчыларны коралландырыгыз. 4Исраил ыругларының һәркайсыннан мең кеше сугышка әзерләнсен.

5Һәрбер Исраил ыругыннан меңәр кеше сайланып, барлыгы унике мең кораллы сугышчы сафка басты. 6Муса, һәр ыругтан берәр мең гаскәрине сайлап алып, рухани Элгазар углы Пинхәс белән бергә сугышка озатты. Пинхәс Изге бүлмә савытларын һәм хәбәр сала торган быргыларын алды+.

7Раббы Мусага әмер иткәнчә, алар мидьяниләргә һөҗүм иттеләр һәм әлеге халыкның барча ир затын кырып бетерделәр. 8Башка ирләр белән беррәттән алар мидьяниләрнең биш патшасын – Эви, Рәкым, Сур, Хүр һәм Ребаны үтерделәр, шулай ук Бигур углы Билгамны да кылычтан уздырдылар;+
9мидьяниләрнең хатыннарын һәм балаларын әсир иттеләр, терлекләрен, көтү-көтү малларын, мал-мөлкәтләрен үзләренә алдылар; 10мидьяниләр яшәгән барлык шәһәр һәм торак урыннарын яндырдылар. 11Кулга төшергән һәммә нәрсәне – әсирләрдән алып терлеккә кадәр 12бар ганимәтне алар Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында урнашкан станнарына – Муса белән рухани Элгазар һәм Исраил халкы янына алып кайттылар.

13Муса белән рухани Элгазар һәм халыкның барлык җитәкчеләре аларны каршыларга станнан чыктылар. 14-15Сугыштан кайтып килүче гаскәрбашларына – меңбашларына һәм йөзбашларына – ачуланып, Муса шунда:

– Сез барлык хатын-кызларны исән калдырдыгызмыни?! – диде. –+
16Шул хатыннар исраилиләрне, Билгам киңәше белән илаһлары Пигурга табындырып, Раббыга хыянәт итәргә мәҗбүрләделәр! Раббы халкы арасында таралган үләт шуннан соң башланды бит+. 17Барлык ир балаларны һәм ир күргән хатыннарны үтерегез!+
18Ә ир затын белмәгән кызларны үзегез өчен калдырыгыз+.

19Шуннан Муса әйтте:

– Арагызда кеше үтергән яисә мәеткә орынган затлар булса, җиде көн дәвамында станга аяк басмасыннар. Сез үзегез вә әсирләрегез өченче һәм җиденче көндә пакьләнергә тиеш+. 20Барлык кием-салымнарыгызны, күн һәм тире әйберләрегезне, кәҗә мамыгыннан эшләнгән бар нәрсәгезне, шулай ук барлык агач савытларыгызны чистартыгыз.

21Рухани Элгазар сугышта йөреп кайткан сугышчыларга әйтте:

– Раббы Мусага әмер иткән канунның кагыйдәсе менә шундый: 22-23алтын, көмеш, бакыр, тимер, ак һәм кара кургашны – утта янмый торган бар нәрсәне чистартыр өчен, ялкын аша уздырыгыз, аннары пакьләү суы белән юыгыз. Ә утта яна торган бар нәрсә пакьләү суы белән чистартылсын. 24Җиденче көндә киемнәрегезне юыгыз, шуннан соң пакь булырсыз һәм станга кайта алырсыз+.

Ганимәтне бүлү

25Раббы Мусага әйтте:

26– Рухани Элгазар һәм халыкның гаилә башлыклары белән бергә әсирләрне һәм терлекне исәпкә алыгыз. 27Ганимәтне тигез ике өлешкә бүлеп, бер яртысын – сугышта катнашканнарга, икенче яртысын калган халыкка бир+. 28Сугышта катнашканнарның өлешеннән һәр биш йөзенче әсирне, үгезне, ишәкне һәм сарыкны ал да, Раббыга салым итеп, 29Аның алдында күтәреп селкегән бүләк рәвешендә, рухани Элгазарга тапшыр. 30Исраил халкы өлешеннән һәр илленче әсирне, үгезне, ишәкне һәм сарыкны Раббының Изге чатырында хезмәт итүче левиләргә бир.

31Раббы Мусага ничек әмер иткән булса, Муса белән рухани Элгазар шулай эшләделәр.

32Үзләренә калдырган мөлкәтне санамаганда, сугышта катнашкан кешеләр кулга төшергән байлык: вак терлектән – алты йөз җитмеш биш мең баш, 33эре терлектән – җитмеш ике мең баш, 34алтмыш бер мең баш ишәк, 35шулай ук ир белмәгән утыз ике мең кыз.

36Бөтен ганимәтнең яртысы, ягъни сугышта катнашканнарның өлеше: вак терлектән – өч йөз утыз җиде мең биш йөз баш, 37шулардан алты йөз җитмеш бише Раббыга салым итеп бирелде; 38эре терлектән – утыз алты мең баш, шулардан җитмеш икесе Раббыга салым итеп бирелде; 39утыз мең биш йөз баш ишәк, шулардан алтмыш бере Раббыга салым итеп бирелде; 40уналты мең кеше, шулардан Раббыга салым итеп утыз икесе бирелде.

41Муса, Раббы әмер иткәнчә, Аның алдында күтәреп селкегән бүләкне – Раббыга дигән салымны – Элгазарга тапшырды.

42Сугышта катнашучылар алып кайткан ганимәттән Муса исраилиләр өчен аерып алган өлеш, 43ягъни халыкның өлеше: вак терлектән – өч йөз утыз җиде мең биш йөз баш, 44эре терлектән – утыз алты мең баш, 45утыз мең биш йөз баш ишәк, 46уналты мең кеше. 47Муса, Раббы әмер иткәнчә, исраилиләр өлешеннән кеше һәм терлекнең илледән берен Раббының Изге чатырында хезмәт итүче левиләргә бирде.

48Шуннан соң меңбашлары һәм йөзбашлары Муса янына килеп әйттеләр:

49– Без, синең хезмәтчеләрең, үзебезнең кул астындагы сугышчыларны санап чыктык – берсен дә югалтмаганбыз. 50Раббы җаннарыбызны саклап калсын өчен, кулга төшергән алтын әйберләрне – кулбашына кия торган беләзекләрне, йөзекләрне, кул беләзекләрен, алкаларны һәм муенсаларны – без Аңа бүләк итәбез+.

51Муса белән рухани Элгазар алардан шушы алтынны – бөтен алтын әйберләрне кабул иттеләр. 52Меңбашлары вә йөзбашлары Раббыга бүләк итеп китергән алтын уналты мең җиде йөз илле шәкыл булды. 53Гаскәриләр исә сугышта кулга төшергән алтынны үзләрендә калдырды+. 54Муса белән рухани Элгазар алтынны меңбашларыннан вә йөзбашларыннан алдылар да, исраилиләр истәлеге итеп, Раббы каршына, Очрашу чатырына китерделәр+.

32

Рубин, Гәд ыругларына һәм Менашше ыругының бер яртысына бирелгән җир

32^1Рубин һәм Гәд угылларының көтүләре бик зур иде, һәм алар Ягызер һәм Гилыгад җирләренең көтү йөртү өчен яраклы урын икәнен күрделәр+. 2-3Гәд һәм Рубин угыллары, Муса белән рухани Элгазар һәм халык җитәкчеләре янына килеп:

– Атарот, Дибон, Ягызер, Нимра, Хишбун, Элгале, Себам, Нәбу һәм Бегон – 4Исраил халкы өчен Раббы тар-мар иткән җирләр терлек йөртергә хәйран шәптер; ә без, синең колларың, терлек көтәбез, – дип әйттеләр+. 5Аннары: – Әгәр без синең күз алдыңда шәфкать казанганбыз икән, бу җирне, биләмә итеп, без хезмәтчеләреңә бир; безне Үрдүннең аръягына чыгарма, – дип өстәделәр.

6Гәд һәм Рубин угылларына Муса:

– Кардәшләрегез сугышка барачак, ә сез монда калырсызмы?! 7Ни өчен сез исраилиләрнең Раббы бирәсе җиргә бару теләген сүрелдерәсез? – диде. – 8Раббы биргән җирне карар өчен, мин сезнең аталарыгызны Кадыш-Барниадан җибәргәч, алар да нәкъ менә шулай эшләгән иде+. 9Эшкүл үзәнлегенә барып җитеп, ул якларны күргәч, алар да исраилиләрнең Раббы бирәсе җиргә бару теләген сүрелдергән иде. 10Шул көнне Раббының ачуы кабарды, һәм Ул ант итеп әйтте:+
11«Мин, ант эчеп, Ибраһимга, Исхакка һәм Ягъкубка вәгъдә иткән җирләрне Мисырдан чыккан, яше егермедән узган кешеләр күрмәсләр, чөнки алар бөтен күңелләре белән Миңа буйсынмадылар+. 12Бу исәпкә кынази Ифунни углы Кәлеб белән Нун углы Ешуа гына керми, чөнки алар Раббыга бөтен күңелләре белән буйсындылар»+. 13Раббының Исраилгә ачуы кабарды, һәм Аның алдында яманлык кылган бу буынны Ул, тәмам юкка чыгарганчы, кырык ел буе, чүлдә йөртте+.

14– Инде менә сез – гөнаһлы буын – аталарыгыз урынына калып, Раббының Исраилгә каршы ачуын тагын да ныграк кабартасыз. 15Әгәр сез Аңардан йөз чөерсәгез, Исраил халкын Ул чүлдә калдырачак, һәм сез, шулай итеп, халыкны тәмам харап итәчәксез.

16Гәд һәм Рубин угыллары, Муса янына килеп:

– Без монда көтүләребез өчен сарык араннары һәм балаларыбыз өчен шәһәрләр корырбыз, – диделәр. – 17Шуннан соң, коралланып, исраилиләр үзләренә тәгаенләнгән җирләргә барып урнашканчы, алар алдыннан барырбыз. Ә балаларыбыз, җирле халыктан сакланып хәвеф-хәтәрсез яшәсен өчен, ныгытылган шәһәрләрдә калсын+. 18Исраилиләрнең һәрберсе үзенә биләмәгә җир алганчы, без өйләребезгә кайтмабыз+. 19Үрдүннең аръягында без алар белән бергә биләмәгә җир алмабыз, чөнки безнең биләмәләр Үрдүннең бу ягында – көнчыгыш тарафында булачак+.

20-22Муса аларга әйтте:

– Әгәр шулай эшлисез һәм, коралланып, Үрдүннең аръягына Раббы алдында Аның хакына сугышка барасыз икән, ул чакта сез, Раббы Үзенең дошманнарын тар-мар итеп бөтен җирне яулап алганнан соң, монда кире кайта алырсыз – Раббы алдында да, Исраил алдында да гаепле булмассыз, һәм бу җир Раббы күз алдында сезнең биләмәгез дип исәпләнер.

23– Әгәр шулай эшләмәсәгез, Раббы алдында гөнаһ кылган саналырсыз, һәм белегез: шул чакта җәзасыз калмассыз! 24Балаларыгыз өчен шәһәрләр төзегез, сарыкларыгыз өчен араннар корыгыз, шулай ук биргән вәгъдәгезне дә үтәгез.

25Гәд угыллары белән Рубин угыллары Мусага әйттеләр:

– Без – синең хезмәтчеләрең, әфәндебез. Ничек кушсаң, шулай эшләрбез! 26Балаларыбыз вә хатыннарыбыз, көтүләребез, барча терлегебез монда – Гилыгад шәһәрләрендә калсын. 27Ә синең хезмәтчеләрең, коралланып, әфәндебез кушканча, Раббы алдында сугышка барыр өчен, Үрдүн аръягына чыгар.

28Муса алар хакында рухани Элгазарга, Нун углы Ешуага һәм исраилиләрнең ыруг башлыкларына әмер бирде. 29Муса болай дип әйтте:

– Әгәр Гәд һәм Рубин угыллары, сугышка коралланып, Раббы алдында сезнең белән бергә Үрдүннең аръягына чыгалар икән, шул чакта сез, ул җирне яулап алганнан соң, Гилыгадны биләмә итеп аларга бирегез. 30Әгәр алар сезнең белән бергә Үрдүн аръягына чыкмыйлар икән, ул чагында сезнең белән бергә Кәнган җирендә биләмә алсыннар.

31Гәд һәм Рубин угыллары болай дип җавап бирделәр:

– Без – синең хезмәтчеләрең. Раббы ничек боерса, шулай эшләрбез! 32Без, коралланып, Раббы алдында Кәнган җиренә барачакбыз, әмма безгә биләмә итеп биреләсе җирләр Үрдүннең бу ягында булсын.

33Муса, шулай итеп, амориләр патшасы Сихон патшалыгын һәм Башан патшасы Ог патшалыгын шәһәрләре вә шәһәрләр тирәсендәге җирләре белән бергә Гәд һәм Рубин угылларына, Йосыф углы Менашше ыругының бер яртысына бирде.

34-36Гәд угыллары Дибон, Атарот, Арогыр, Атрот-Шофан, Ягызер, Йөгбеһа, Бәйт-Нимра, Бәйт-Һаран шәһәрләрен ныгыттылар һәм сарык араннары кордылар. 37-38Ә Рубин угыллары, Хишбун, Элгале, Кыръятаим, Нәбу, Багал-Мегон (кайбер шәһәрләрнең исемнәре үзгәртелгән) һәм Сибма шәһәрләрен тергезеп, аларга яңа исемнәр бирделәр.

39Менашше углы Мәкирнең нәсел варислары, Гилыгадка китеп, аны басып алдылар һәм анда яшәгән амориләрне куып чыгардылар+. 40Муса Гилыгадны Менашше углы Мәкиргә бирде, һәм аның нәселе шунда урнашты+. 41Менашше нәселеннән булган Яһир амориләрнең авылларын басып алды һәм аларны Яһир авыллары дип атады+. 42Нобах исә Кынатны һәм аның тирәсендәге шәһәрләрне басып алды һәм аны үз исеме белән Нобах дип атады.

33

Мисырдан Үрдүн елгасына кадәр үткән юл

33^1Төркемнәргә бүленгән Исраил халкы, Муса белән Һарун җитәкчелегендә сәяхәт кылганда, түбәндәге урыннарда тукталды. 2Раббы кушуы буенча, Муса чүл сәфәре дәвамында туктап ял итәсе урыннарның исемлеген төзеде. Аларның барыр юллары һәм тукталышлары түбәндәгечә.

3Беренче айның унбишенче көнендә, Котылу бәйрәменнән соң икенче көндә, мисырлыларның күз алдында алар, кыю атлап, Рәмесестән чыгып киттеләр+. 4Ул вакытта мисырлылар Раббы тарафыннан һәлак ителгән беренче булып туган угылларын җирли иделәр – Раббының Мисыр илаһларын хөкем итүе иде бу!+

5Исраилиләр, Рәмесестән кузгалып китеп, Суккөттә чатырларын корып урнаштылар+.

6Суккөттән китеп, чүл читендәге Этамда чатырларын корып урнаштылар+.

7Этамнан китеп, Багал-Сефоннан көнчыгышта урнашкан Пи-Һахирутка таба борылдылар һәм Мигдол каршында чатырларын корып урнаштылар+.

8Пи-Һахируттан китеп, диңгезне кичтеләр, аннары чүлгә чыктылар һәм, Этам чүле буйлап өч көн барганнан соң, Марада чатырларын корып урнаштылар+.

9Марадан китеп, Элимгә килделәр; Элимдә унике су чыганагы һәм җитмеш хөрмә агачы бар иде. Алар шунда чатырларын корып урнаштылар+.

10Элимнән китеп, Камышлы диңгез яры буенда чатырларын корып урнаштылар.

11Камышлы диңгез яры буеннан китеп, Син чүлендә чатырларын корып урнаштылар+.

12Син чүленнән китеп, Дуфкада чатырларын корып урнаштылар.

13Дуфкадан китеп, Алушта чатырларын корып урнаштылар.

14Алуштан китеп, Рефидимдә чатырларын корып урнаштылар; анда халык өчен эчәргә су юк иде+.

15Рефидимнән китеп, Синай чүлендә чатырларын корып урнаштылар+.

16Синай чүленнән китеп, Кыйбрут-Һаттавада чатырларын корып урнаштылар+.

17Кыйбрут-Һаттавадан китеп, Хасеротта чатырларын корып урнаштылар+.

18Хасероттан китеп, Ритмада чатырларын корып урнаштылар.

19Ритмадан китеп, Риммун-Переста чатырларын корып урнаштылар.

20Риммун-Перестан китеп, Либнада чатырларын корып урнаштылар.

21Либнадан китеп, Риссада чатырларын корып урнаштылар.

22Риссадан китеп, Кыһилатада чатырларын корып урнаштылар.

23Кыһилатадан китеп, Шефер тавында чатырларын корып урнаштылар.

24Шефер тавыннан китеп, Харадада чатырларын корып урнаштылар.

25Харададан китеп, Макыһелотта чатырларын корып урнаштылар.

26Макыһелоттан китеп, Тахатта чатырларын корып урнаштылар.

27Тахаттан китеп, Терахта чатырларын корып урнаштылар.

28Терахтан китеп, Миткада чатырларын корып урнаштылар.

29Миткадан китеп, Хашмонада чатырларын корып урнаштылар.

30Хашмонадан китеп, Мосеротта чатырларын корып урнаштылар.

31Мосероттан китеп, Бәне-Ягаканда чатырларын корып урнаштылар+.

32Бәне-Ягаканнан китеп, Хор-Һагидгәддә чатырларын корып урнаштылар.

33Хор-Һагидгәддән китеп, Йотбатада чатырларын корып урнаштылар+.

34Йотбатадан китеп, Абронада чатырларын корып урнаштылар.

35Абронадан китеп, Эсион-Гебердә чатырларын корып урнаштылар+.

36Эсион-Гебердән китеп, Сыйн чүлендәге Кадышта чатырларын корып урнаштылар+.

37Кадыштан китеп, Эдом җирләре чигендәге Һор тавында чатырларын корып урнаштылар+.

38Исраил халкының Мисырдан чыгуына кырыгынчы ел киткәч, бишенче айның беренче көнендә, Раббының кушуы буенча, рухани Һарун Һор тавына менде һәм шунда вафат булды+. 39Һор тавында үлеп калганда, Һарунга йөз егерме өч яшь иде.

40(Кәнган җиреннән көньякта, Нәгебтә яшәгән кәнгани Арад патша исраилиләрнең килүен ишетә.)+

41Алар, Һор тавыннан китеп, Салмунада чатырларын корып урнаштылар.

42Салмунадан китеп, Пунонда чатырларын корып урнаштылар.

43Пуноннан китеп, Оботта чатырларын корып урнаштылар+.

44Оботтан китеп, Мәаб чигендәге Ие-Әбаримдә чатырларын корып урнаштылар+.

45Ие-Әбаримнән китеп, Дибон-Гадта чатырларын корып урнаштылар.

46Дибон-Гадтан китеп, Алмон-Диблатаимдә чатырларын корып урнаштылар.

47Алмон-Диблатаимнән китеп, Нәбу алдындагы Әбарим тауларында чатырларын корып урнаштылар+.

48Әбарим тауларыннан китеп, Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында чатырларын корып урнаштылар+. 49Аларның чатырлары Үрдүн яры буйлап Мәаб үзәнлегендәге Бәйт-Ешимоттан алып Әбел-Шиттимгә кадәр урнашкан иде+.

50Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында Раббы Мусага:

51-52– Исраилиләргә әйт: «Үрдүн елгасын кичеп, Кәнган җиренә кергәч, ул җирдә яшәүчеләрне бөтенләй куып чыгарыгыз. Аларның коеп яки таштан сырлап ясаган барча потларын һәм потханәләрен пыр туздырыгыз, – диде. –+
53Ул җирне яулап алыгыз һәм шунда хуҗа булып урнашыгыз, чөнки Мин ул җирне сезгә биләмә итеп бирәм. 54Ул җирне, шобага салып, ыруглар арасында бүлегез; зуррак ыругка – күбрәк, кечерәк ыругка азрак итеп җир бирегез; шобага кемгә чыкса, шул җир аныкы булыр. Җирне ата-бабаларыгызның токымнары арасында бүлегез+.

55Әгәр ул җирдә яшәүчеләрне куып җибәрмәсәгез, сезнең арада яшәп калучылар күзегезгә кергән тикән, янтыгыгызга кадалган тигәнәк кебек булырлар: бу җирдә алар сезгә тыныч кына яшәргә ирек бирмәсләр. 56Шул чакта Мин, аларга каршы нәрсә эшләргә ниятләгән булсам, шуны сезгә каршы эшләрмен».

34

Кәнган җире чикләре

34^1•Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләргә шулай дип боер: «Кәнган җиренә кергәч, Мин сезгә бирәчәк ул җирнең чикләре түбәндәгечә булыр.

3Көньяк тарафта сезнең җирләр Сыйн чүленнән, Эдом чикләреннән башланыр. Көньяк чигегез, Тозлы диңгез[*] ярыннан башланып,+
4көньякка – Акраббим үткеленә таба дәвам итәр, аннары, Сыйн чүле аша узып, Кадыш-Барнианың көньягына чыгар. Шуннан ары Хатсар-Аддарга юнәлер һәм, Асмунга җитеп, 5Мисыр чигендәге елгага таба борылыр да Урта диңгез буенда тәмамланыр.

6Ә көнбатыш чикләрегез Бөек диңгез[*] яры буйлап узар. Бу – сезнең көнбатыш чигегез.

7Төньяк чигегез, Бөек диңгездән башланып, Һор тавына җитәр+. 8Һор тавыннан чик Хамат үткеленә таба китәр һәм, Седадтан үтеп,+
9Зифронга кадәр дәвам итәр дә Хатсар-Энанга җитеп туктар. Бу – сезнең төньяк тарафтагы чигегез.

10Көнчыгыш чигегез, Хатсар-Энаннан башланып, Шефамга җитәр. 11Шефамнан чик Аинның көнчыгыш ягындагы Риблага таба сузылыр һәм аннан Киннерет күленең[*] көнчыгыш ярындагы сөзәклекләр буенча дәвам итәр+. 12Шуннан соң чик сызыгы Үрдүн елгасы буйлап төшәр дә Үле диңгезгә җитеп туктар. Һәр тарафта чикләре билгеләнгән менә бу җирләр – сезнекедер»+.

13Шуннан соң Муса исраилиләргә болай дип боерды:

– Тугыз ыругка һәм унынчы ыругның яртысына бирергә дип Раббы әмер иткән һәм сез, шобага салып, биләмәгә аласы җирләр менә шушыдыр. 14Рубин ыругы, Гәд ыругы һәм Менашше ыругының бер яртысы үз биләмәләрен гаиләләре санынча алды инде. 15Шушы ыруглар биләмә җирләрен Әрихә каршыннан, Үрдүннең көнчыгыш ярыннан алдылар.

Җир бүлүчеләр

16Раббы Мусага әйтте:

17– Җирне сезгә рухани Элгазар белән Нун углы Ешуа бүлеп бирәчәк+. 18Җирне бүлү өчен, һәр ыругтан берәр җитәкче дә алыгыз. 19Менә аларның исемнәре:

Яһүдә ыругыннан – Ифунни углы Кәлеб;+

20Шимун ыругыннан – Аммиһуд углы Шемуил;

21Беньямин ыругыннан – Кислон углы Элидад;

22Дан ыругыннан – Йөгли углы Вуккый;

23Йосыф углы Менашше ыругыннан – Ифод углы Ханниел;

24Эфраим ыругыннан – Шифтан углы Кымуил;

25Зәбулун ыругыннан – Парнах углы Элисапан;

26Исәсхәр ыругыннан – Аззан углы Палтиел;

27Ашер ыругыннан – Шеломи углы Ахиһуд;

28Нәптали ыругыннан – Аммиһуд углы Педаһел.

29Кәнганда исраилиләргә җирне бүлеп бирү өчен Раббы билгеләгән кешеләр әнә шулар.

35

Левиләргә тәгаенләнгән шәһәрләр

35^1•Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында Раббы Мусага әйтте:

2– Исраилиләргә болай дип боер: «Үзегезгә биләмә итеп алган җирләрдән левиләргә яшәү өчен шәһәрләр һәм шулар тирәсендәге көтүлекләрне бирегез. 3Шәһәрләр – яшәү өчен, ә көтүлек җирләре аларның сыерлары, көтүләре һәм башка терлекләре өчен булачак.

4Сез левиләргә бирергә тиешле шәһәрләр тирәсендәге көтүлекләр шәһәр диварыннан һәр дүрт тарафка мең терсәккә сузылсын. 5Шәһәр көтүлек уртасында калырлык итеп, аның диварыннан көнчыгышка, көньякка, көнбатышка һәм төньякка ике мең терсәк үлчәп, чик билгеләгез – шәһәр тирәсендәге шушы җирләрдә левиләрнең терлекләре утлап йөрер.

6Левиләргә сез бирәсе шәһәрләрнең алтысы сыену шәһәре булачак. Кеше үтерүчегә шул шәһәрләргә качарга рөхсәт ителәчәк. Бу алты шәһәрдән тыш, левиләргә тагын кырык ике шәһәр бирегез+. 7Левиләргә әйләнә-тирәсендәге көтүлекләре белән бергә җәмгысы кырык сигез шәһәр бирегез. 8Исраилиләр биләмәсеннән левиләргә шәһәрләр бүлеп биргәндә, һәрбер ыруг алган өлешнең зурлыгына карап эш итегез: җирләре күбрәк булган ыругтан – күбрәк, җирләре азрак булган ыругтан шәһәрләрне азрак алыгыз».

Сыену шәһәрләре

9•Раббы Мусага әйтте:

10-11– Исраилиләргә игълан ит: «Үрдүн аша үтеп Кәнган җиренә кергәннән соң, үзегез өчен сыену шәһәрләре сайлап алыгыз. Ялгышлык белән кеше үтерүчегә анда качарга рөхсәт ителәчәк+. 12Ул шәһәрләр, үч алучыдан саклану өчен, сыену урыны булачак. Шул рәвешле, җәмәгатьчелек үзенең хөкемен чыгарганчы, кеше үтерүче исән калачак. 13Сыену өчен сез бүлеп бирергә тиешле шәһәрләр алтау булачак: 14өчесе – Үрдүннең көнчыгыш ярында, тагын өчесе – Кәнган җирендә; ул шәһәрләр сыену шәһәрләре булырга тиеш. 15Ялгышлык белән кеше үтергән теләсә кем кача алсын өчен, бу алты шәһәр исраилиләргә һәм алар арасында көн күрүче килмешәкләргә яки вакытлыча яшәүчеләргә сыену шәһәрләре булачак.

16Әгәр берәү тимер корал белән кемгә дә булса сукса һәм аны үтерсә, ул, кеше үтерүче саналып, үлем җәзасына дучар ителергә тиеш. 17Әгәр берәү, таш белән сугып, кемне дә булса үтерсә, ул, кеше үтерүче саналып, үлем җәзасына дучар ителергә тиеш. 18Әгәр берәү, кулындагы агач корал белән сугып, кемне дә булса үтерсә, ул, кеше үтерүче саналып, үлем җәзасына дучар ителергә тиеш. 19Кеше үтергән адәмне кан үче алучы үзе үтерә ала: әгәр үтерүчене очрата икән, аны үтерә ала. 20-21Әгәр берәү, кемне дә булса нәфрәт белән төртеп җибәреп яки кемгә дә булса яман ният белән әйбер ыргытып, аны үтерә икән, йә булмаса дошманлык аркасында сугып үтерә икән, үлем җәзасына дучар ителергә тиеш, чөнки ул – кеше үтерүче. Кеше үтергән адәмне кан үче алучы очратса, аны үтерә ала.

22Әгәр берәү, дошманлыктан түгел, бәлки ялгышлык белән кемне дә булса төртеп җибәреп яки ыргыткан әйбере белән эләгеп+
23яисә өстенә таш төшереп, аны үтерә икән, – гәрчә үтерүче аның дошманы булмаса һәм аңа явызлык эшләргә теләмәсә дә, – 24ул очракта җәмәгатьчелек, үтерүче белән кан үче алучы арасындагы эшне тикшереп, түбәндәге канун нигезендә хөкем итәргә тиеш. 25Җәмәгатьчелек, үтерүчене кан үче алучының кулыннан коткарып, аны качып киткән сыену шәһәренә кире кайтарырга тиеш – изге май белән майланган баш руханиның үлеменә кадәр кеше үтерүче шунда яшәсен+. 26-27Әгәр кеше үтерүче үзе качкан сыену шәһәреннән чыга, һәм кан үче алучы аны сыену шәһәреннән читтә очратып үтерә икән, кан үче алучы аны үтерүдә гаепле булмаячак, 28чөнки кеше үтерүче баш руханиның үлеменә кадәр үзе качкан сыену шәһәрендә яшәргә тиеш; баш рухани үлгәннән соң гына, аңа үз биләмәсенә кайтырга рөхсәт ителә.

29Сез яшәгән барлык урыннарда буыннан-буынга күчеп килә торган карар-кагыйдәләр шулардыр.

Кеше үтерүченең хөкемгә тартылуы

30Әгәр берәү кемне дә булса үтерә икән, үтерүче кеше, шаһитлар сөйләвенә карап, үлем җәзасына дучар ителергә тиеш; әмма үлем җәзасына хөкем итү өчен, бер генә шаһит җитми+.

31Үлемгә хөкем ителгән үтерүчене йолым түләп коткарып калмагыз, чөнки кеше үтерүче үлем җәзасына дучар ителергә тиеш+.

32Сыену шәһәренә качкан кеше баш руханиның үлеменә кадәр үз җиренә кайтып яши алсын өчен, йолым алмагыз.

33Үзегез яшәгән җирне нәҗесләмәгез; кан җирне нәҗесли, һәм кан түгелгән җир бүтән һичнәрсә белән дә түгел, фәкать кеше канын түгүченең каны белән генә чистарына+. 34Сез гомер иткән һәм Мин яшәгән җир нәҗесләнергә тиеш түгел; чөнки Мин, Раббы, исраилиләр арасында яшимен»+.

36

Кияүгә чыккан хатын-кызларның мирасы

36^1•Йосыф токымыннан булган, Менашше углы Мәкирдән туган Гилыгад кабиләсенең җитәкчеләре бервакыт, Мусага һәм ыруг башлыкларына мөрәҗәгать итеп, болай диделәр:

2– Син әфәндебезгә Раббы: «Шобага салып, Исраил угылларына биләмәгә җир бүлеп бир», – дип әмер иткән чакта, кардәшебез Селупхад өлешен Ул аның кызларына бирергә боерган иде. 3Әмма әлеге кызлар Исраилнең башка ыруг егетләренә кияүгә чыга калсалар, кызларның биләмәләре, аталарыбыз биләгән җирләрдән алынып, шул егетләрнең ыруглары биләгән җирләргә кушылачак һәм, шул рәвешле, шобага буенча безгә чыккан җирләр кимеячәк. 4Исраилиләр Илленче елга кергәндә, Селупхад кызларының биләмәләре алар кияүгә чыккан ирләрнең ыругына күчәчәк – аталарыбыз җиреннән алыначак+.

5Муса, Раббының кушуы буенча, исраилиләргә әмер итеп әйтте:

– Йосыф ыругының нәсел варислары дөрес сөйли. 6Селупхад кызлары хакында Раббының әмер итеп әйткәне шул: алар күңелләре теләгән егетләргә кияүгә чыга алалар, тик егетләр Селупхад белән бер ыругтан булырга тиеш. 7Исраилиләрнең биләмәләре бер ыругтан икенче ыругка күчмәсен – һәрбер исраили ата-бабаларыннан мирас итеп алган җиренә баглы булсын+. 8Исраилиләр ыругында мирасчы булган һәр кыз ата-бабалары ыругыннан берәрсенә кияүгә чыксын, шул чагында исраилиләр ата-бабаларыннан мирас итеп алган җирләрдә хуҗа булып калырлар+. 9Биләмә җирләре бер ыругтан икенче ыругка күчмәсен – Исраил халкының һәр ыругы үз җиренә баглы булсын.

10Раббы Мусага ничек әмер иткән булса, Селупхад кызлары нәкъ шулай эшләделәр. 11Селупхад кызлары Махла, Тирса, Хөглә, Милкә һәм Ноа әтиләре ягыннан үз абыйларының угылларына кияүгә чыктылар. 12Аларның ирләре Йосыф углы Менашше ыругыннан иделәр, шуңа күрә Селупхад кызларының биләмәләре аталары ыругында калды.

13Мәаб үзәнлегендә, Үрдүн елгасы янындагы Әрихә каршында Раббының Муса аркылы исраилиләргә биргән боерык-карарлары әнә шулар.

[1] Саннар – халык санын исәпкә алу мәгънәсендә.

* 1:14 Дегуил – борынгы яһүд телендәге кайбер кулъязмаларда «Регуил» дип бирелгән.

* 3:47 …шәкыл… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Изге йорт шәкылы. (3:50, 7 нче бүлектә, 18:16 да шул ук мәгънәдә.)

* 3:47 Гера – 0,5 гр.

* 4:11 Алтын мәзбәх – хуш исле сумала-майлар көйрәтү өчен урын-корылма.

* 5:2 …бүлендеге килгән… – Карагыз: «Левиләр», 15.

* 5:2 Нәҗес – дини мәгънәдә пычрак, шакшы булу.

* 5:15 Эфа – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 22 л.

[76] Нәзир – үзен Аллаһыга багышлаган кеше.

* 11:3 Табыгыра – яһүдчә «яндыру» мәгънәсендә.

* 11:6 …манна… – Карагыз: «Чыгыш», 16:31.

* 11:31 Терсәк – 45 см.

* 11:32 Хомер – ашлык-ярма, он үлчәү берәмлеге, 220 л.

* 11:34 Кыйбрут-Һаттава – яһүдчә «ач күзле кешеләр каберлеге» мәгънәсендә.

* 13:22 Лебо-Хамат – яһүд телендә әлеге гыйбарә «Хамат җиренә бара торган юл» дигәнне аңлатырга мөмкин.

* 13:24 Эшкүл – яһүдчә «тәлгәш» яки «чук» мәгънәсендә.

* 13:34 Әзмәверләр – яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: нефиллимнәр.

* 15:4 Һин – сыеклык үлчәү берәмлеге, 3,5 л.

* 18:19 Тоз килешүе – мәңгелек какшамас килешү дигәнне аңлата.

* 18:21 Гошер – керемнең уннан бер өлеше, Аллаһыга багышлана торган җыем.

* 20:13 Мериба – яһүдчә «гаепләү» мәгънәсендә.

* 20:14 Кадыш – яһүдчә «изге урын» мәгънәсендә (карагыз: 20:12-13).

* 21:3 Хорма – яһүдчә «тулысынча һәлак булу» мәгънәсендә.

* 21:16 Беер – яһүдчә «кое» мәгънәсендә.

* 21:29 Кемош – Мәаб илаһының исеме.

* 34:3 Тозлы диңгез – ягъни Үле диңгез.

* 34:6 Бөек диңгез – ягъни Урта диңгез.

* 34:11 Киннерет күле – ягъни Гәлиләя күле.

+ 1:1 Чыгыш 19:1, Чыгыш 25:22

+ 1:2 Чыгыш 30:12-14, Чыгыш 38:26, Саннар 26:2, II Патшалар 24:1, I Елъязма 21:2

+ 1:5 Саннар 7:30
+ 1:6 Саннар 7:36
+ 1:7 Чыгыш 6:23, Рут 4:20, I Елъязма 2:10
+ 1:8 Саннар 7:18
+ 1:9 Саннар 7:24
+ 1:10 Саннар 7:48
+ 1:11 Саннар 7:60
+ 1:12 Саннар 7:66
+ 1:13 Саннар 7:72
+ 1:14 Саннар 7:42
+ 1:15 Саннар 7:78
+ 1:21 Саннар 26:7
+ 1:23 Саннар 26:14
+ 1:25 Саннар 26:18
+ 1:27 Саннар 26:22
+ 1:29 Саннар 26:25
+ 1:31 Саннар 1:27
+ 1:33 Саннар 26:37
+ 1:35 Саннар 26:34
+ 1:37 Саннар 26:41
+ 1:39 Саннар 26:43
+ 1:41 Саннар 26:47
+ 1:43 Саннар 26:50
+ 1:46 Чыгыш 38:26, Саннар 26:51

+ 1:53 Саннар 8:19, Саннар 16:46, Саннар 18:5, I Елъязма 9:27

+ 2:3 Саннар 1:7
+ 2:9 Саннар 10:14
+ 2:16 Саннар 10:18-20
+ 2:17 Саннар 10:17, Саннар 10:21
+ 2:24 Саннар 10:22-24
+ 2:31 Саннар 10:25-27
+ 2:32 Чыгыш 38:26, Саннар 1:46, Саннар 26:51
+ 2:33 Саннар 1:47-53
+ 3:2 Чыгыш 6:23
+ 3:4 Левиләр 10:2, I Елъязма 24:2
+ 3:6 Саннар 18:2
+ 3:9 Саннар 8:19, Саннар 18:6
+ 3:10 Саннар 16:40, II Елъязма 26:18
+ 3:13 Чыгыш 13:2, Чыгыш 13:11-16

+ 3:17 Яратылыш 46:11, Чыгыш 6:16-19, Чыгыш 10:2

+ 3:18 I Елъязма 6:17, I Елъязма 23:7

+ 3:19 I Елъязма 6:2, I Елъязма 6:18, I Елъязма 23:12

+ 3:20 I Елъязма 6:19, I Елъязма 23:21
+ 3:23 Саннар 1:53
+ 3:25 Саннар 4:24-26
+ 3:27 I Елъязма 26:23
+ 3:31 Саннар 4:4, Саннар 4:15
+ 3:32 Саннар 4:16
+ 3:36 Саннар 4:31-32
+ 3:39 Саннар 26:62

+ 3:47 Чыгыш 13:13, Саннар 18:15-16, Чыгыш 30:13

+ 4:3 Саннар 8:24-25, I Елъязма 23:3, I Елъязма 23:24, I Елъязма 23:27

+ 4:6 Чыгыш 25:5
+ 4:15 II Патшалар 6:6-7, I Елъязма 13:9-10
+ 4:16 Саннар 3:32
+ 4:20 I Патшалар 6:19
+ 4:24 Саннар 3:25-26
+ 4:31 Саннар 3:36-37

+ 5:2 Левиләр 13:3, Левиләр 15:2, Левиләр 13:46

+ 5:3 Левиләр 15:31
+ 5:6 Левиләр 6:2-3
+ 5:7 Левиләр 5:5, Левиләр 6:5
+ 5:13 Чыгыш 20:14, Левиләр 18:20
+ 5:15 Левиләр 5:11
+ 5:22 Зәбур 108:18
+ 6:2 Хөкемчеләр 13:5, Амос 2:11-12
+ 6:5 Яхәзкыл 44:20
+ 6:6 Левиләр 21:11
+ 6:10 Левиләр 1:14, Левиләр 5:7
+ 6:14 Левиләр 3:6, Левиләр 4:32
+ 6:15 Левиләр 2:4
+ 6:19 Чыгыш 29:23-24
+ 6:20 Левиләр 7:31

+ 6:23 Левиләр 9:23, Канун 21:5, I Елъязма 23:13

+ 6:24 Зәбур 120:8, Зәбур 133:3

+ 6:25 Зәбур 4:7, Зәбур 30:17, Зәбур 66:2, Зәбур 79:4, Зәбур 79:8, Зәбур 79:20, Зәбур 118:135

+ 7:1 Чыгыш 40:17, Левиләр 8:10
+ 7:7 Саннар 4:25
+ 7:8 Саннар 4:31
+ 7:9 Саннар 3:31
+ 7:12 Чыгыш 6:23, Саннар 1:7
+ 7:14 Чыгыш 30:34-35
+ 7:15 Левиләр 1:2-3
+ 7:16 Левиләр 4:23-24
+ 7:17 Левиләр 3:1
+ 7:18 Саннар 1:8
+ 7:24 Саннар 1:9
+ 7:30 Саннар 1:5
+ 7:36 Саннар 1:6
+ 7:42 Саннар 1:14
+ 7:48 Саннар 1:10, I Елъязма 7:26-27
+ 7:54 Саннар 1:10
+ 7:60 Саннар 1:11
+ 7:66 Саннар 1:12
+ 7:72 Саннар 1:13
+ 7:78 Саннар 1:15
+ 7:89 Чыгыш 25:22
+ 8:7 Саннар 19:9, Саннар 19:17
+ 8:8 Левиләр 2:1
+ 8:14 Саннар 3:45
+ 8:16 Чыгыш 13:2, Чыгыш 13:11-16
+ 8:19 Саннар 3:9, Саннар 1:53

+ 8:24 Саннар 4:3, I Елъязма 23:24, I Елъязма 23:27

+ 9:2 Чыгыш 12:1, Левиләр 23:5
+ 9:6 Левиләр 21:1, Саннар 5:2
+ 9:11 Чыгыш 12:6, II Елъязма 30:2
+ 9:12 Чыгыш 12:46, Яхъя 19:36
+ 9:14 Чыгыш 12:48-49
+ 9:15 Чыгыш 13:21, Чыгыш 40:17
+ 9:17 Чыгыш 40:36
+ 10:3 Йоил 2:15
+ 10:5 Саннар 2:3-9
+ 10:6 Саннар 2:10-16
+ 10:8 I Елъязма 15:24

+ 10:9 Саннар 31:6, II Елъязма 13:12, II Елъязма 13:14

+ 10:10 Саннар 29:1, Зәбур 80:4, Саннар 28:11-15

+ 10:12 Яратылыш 21:21
+ 10:14 Саннар 2:9, Саннар 1:7-9
+ 10:17 Саннар 2:17
+ 10:18 Саннар 2:10-16
+ 10:21 Саннар 4:4-15, Саннар 7:9
+ 10:22 Саннар 2:18-24
+ 10:25 Саннар 2:25-31

+ 10:29 Чыгыш 2:18, Яратылыш 12:7, Яратылыш 32:12

+ 10:32 Хөкемчеләр 1:16
+ 10:34 Чыгыш 13:21
+ 10:35 Зәбур 67:2, Ишагыйя 33:10
+ 11:1 Левиләр 10:2, Саннар 16:35
+ 11:2 Ягъкубтан хат 5:16
+ 11:4 Чыгыш 12:38, I Көринтлеләргә хат 10:6
+ 11:6 Саннар 21:5
+ 11:8 Чыгыш 16:13, Чыгыш 16:15-31
+ 11:14 Чыгыш 18:18, Канун 1:9
+ 11:15 Юныс 4:3
+ 11:16 Чыгыш 24:1, Канун 1:15
+ 11:17 IV Патшалар 2:9, Нәхәмия 9:20
+ 11:18 Чыгыш 19:10
+ 11:21 Чыгыш 12:37

+ 11:23 Ишагыйя 50:2, Ишагыйя 59:1, Саннар 23:19, Яхәзкыл 12:25

+ 11:31 Чыгыш 16:13
+ 11:35 Саннар 33:17
+ 12:6 Яратылыш 46:2, Даниил 8:2

+ 12:7 Гыйбриләргә хат 3:2, Гыйбриләргә хат 3:5

+ 12:8 Чыгыш 33:11, Чыгыш 33:19
+ 12:10 Левиләр 13:3
+ 12:14 Левиләр 13:46, Саннар 5:2
• 13:1 Канун 1:19-25
+ 13:1 Саннар 10:12, Яратылыш 21:21
+ 13:3 Ешуа 3:12
+ 13:4 Саннар 32:8, Канун 1:22
+ 13:7 Саннар 13:31
+ 13:17 Саннар 11:28, Саннар 14:6

+ 13:23 Ешуа 15:14, Хөкемчеләр 1:10, Зәбур 77:12, Зәбур 77:43, Ишагыйя 19:11, Ишагыйя 30:4

+ 13:24 Саннар 32:9, Канун 1:24-25

+ 13:30 Чыгыш 17:8

+ 13:31 Саннар 13:7, Саннар 14:6, Саннар 26:65, Саннар 32:12, Саннар 34:19, Канун 1:36, Ешуа 14:6-15, Ешуа 15:13-19, Хөкемчеләр 1:12-15, I Елъязма 2:9, I Елъязма 2:18

+ 13:32 Ешуа 14:8
+ 13:33 Яхәзкыл 36:12
+ 13:34 Яратылыш 6:4, Ишагыйя 40:22
• 14:1 Канун 1:26-32
+ 14:2 Чыгыш 16:3, Саннар 20:3
+ 14:4 Нәхәмия 9:17

+ 14:5 Саннар 16:4, Саннар 16:22, Саннар 16:45, Саннар 20:6, Ешуа 7:6

+ 14:6 Чыгыш 24:13, Саннар 11:28, Саннар 13:31, Марк 14:63, Рәсүлләр 14:14

+ 14:9 Римлыларга хат 8:31
+ 14:10 Чыгыш 17:4
+ 14:12 Чыгыш 32:10
+ 14:14 Чыгыш 15:14-15
+ 14:16 Канун 9:28
+ 14:17 Чыгыш 34:6, Чыгыш 20:5, Канун 5:9
• 14:20 Канун 1:34-40

+ 14:21 Зәбур 71:19, Ишагыйя 6:3, Ишагыйя 11:9, Хабаккук 2:14

+ 14:23 Канун 12:9-10, Зәбур 94:11
+ 14:24 Саннар 13:30, Саннар 14:6, Ешуа 14:10
+ 14:29 Гыйбриләргә хат 3:17, Саннар 1:2-3
+ 14:30 Саннар 26:64-65
+ 14:33 Канун 1:3, Канун 8:2
+ 14:34 Яхәзкыл 4:5-6
+ 14:38 Саннар 26:65
• 14:39 Канун 1:40-46
+ 14:43 Саннар 13:30
+ 14:45 Саннар 21:3, Хөкемчеләр 1:17

+ 15:3 Чыгыш 29:18, Левиләр 1:2-3, Левиләр 22:21, Чыгыш 23:14

+ 15:8 Левиләр 3:1

+ 15:10 Левиләр 1:9

+ 15:15 Чыгыш 12:49, Левиләр 19:34, Левиләр 24:22, Канун 10:19

+ 15:19 Ешуа 5:11-12

+ 15:22 Левиләр 4:2, Левиләр 4:27, Левиләр 5:15

+ 15:24 Левиләр 4:13
+ 15:27 Левиләр 4:27-28
+ 15:29 Саннар 15:15
+ 15:30 Гыйбриләргә хат 10:26
+ 15:32 Чыгыш 35:3
+ 15:34 Левиләр 24:12
+ 15:35 Чыгыш 31:14, Левиләр 24:14-16
+ 15:38 Канун 22:12, Маттай 23:5
+ 15:40 Левиләр 11:44
+ 15:41 Левиләр 22:33
• 16:1 Зәбур 105:16-18
+ 16:1 Чыгыш 6:16, Чыгыш 6:18, Чыгыш 6:21
+ 16:3 Чыгыш 19:6
+ 16:4 Саннар 14:5
+ 16:5 II Тимутәйгә хат 2:19
+ 16:7 Левиләр 10:1
+ 16:9 Саннар 8:14
+ 16:11 Чыгыш 16:7-8
+ 16:13 Чыгыш 2:14
+ 16:15 I Патшалар 12:3
+ 16:21 Чыгыш 33:5

+ 16:22 Саннар 14:5, Саннар 27:16, Әюб 12:10, Вәгазьче 12:7, Зәкәрия 12:1, Рәсүлләр 17:28, Яратылыш 18:23

+ 16:26 II Тимутәйгә хат 2:19
+ 16:29 III Патшалар 22:28
+ 16:30 Зәбур 54:16
+ 16:33 Гыйбрәтле сүзләр 1:12
+ 16:35 Левиләр 10:2, Саннар 11:1
+ 16:40 Саннар 3:10, II Елъязма 26:18
+ 16:45 Чыгыш 33:5, Саннар 14:5
+ 16:46 Левиләр 16:12, Саннар 1:53
+ 16:48 Саннар 25:8, II Патшалар 24:25
+ 17:4 Чыгыш 25:22
+ 17:8 Гыйбриләргә хат 9:4
+ 18:1 Чыгыш 28:38
+ 18:2 Саннар 3:6-10
+ 18:5 Саннар 1:53
+ 18:7 Чыгыш 26:31, Левиләр 16:2, Саннар 1:51
+ 18:8 Левиләр 7:32, Саннар 5:9, Чыгыш 29:28

+ 18:11 Левиләр 22:2, Левиләр 22:3, Левиләр 22:11-13

+ 18:12 Канун 18:4
+ 18:13 Чыгыш 23:19
+ 18:14 Левиләр 27:21, Левиләр 27:28

+ 18:15 Чыгыш 13:2, Чыгыш 13:11-16, Саннар 3:46-47

+ 18:16 Чыгыш 30:13
+ 18:17 Чыгыш 13:2, Чыгыш 13:11-16
+ 18:18 Чыгыш 29:26-28
+ 18:19 Левиләр 2:13, II Елъязма 13:5

+ 18:20 Канун 10:9, Канун 12:12, Канун 14:27, Канун 18:1-2, Ешуа 13:33, Ешуа 14:3, Ешуа 18:7, Яхәзкыл 44:28

+ 18:21 Левиләр 27:30, Канун 14:22
+ 18:26 Нәхәмия 10:38
+ 19:2 Канун 21:3, I Патшалар 6:7
+ 19:4 Левиләр 4:16-17

+ 19:5 Чыгыш 29:14, Левиләр 4:11-12, Левиләр 9:11

+ 19:6 Чыгыш 12:22, Левиләр 14:4
+ 19:7 Левиләр 11:25
+ 19:9 Саннар 8:7
+ 19:10 Левиләр 11:25
+ 19:12 Саннар 31:19
+ 19:13 Левиләр 15:31
+ 19:15 Левиләр 11:32
+ 19:18 Чыгыш 12:22
+ 19:19 Левиләр 11:25
+ 19:20 Левиләр 15:31
+ 19:22 Хәггәй 2:13
+ 20:1 Чыгыш 15:20
+ 20:2 Чыгыш 17:1-7
+ 20:3 Чыгыш 16:3, Саннар 14:2
+ 20:6 Саннар 14:5
+ 20:10 Зәбур 105:33
+ 20:12 Саннар 27:14, Канун 31:2
+ 20:14 Яратылыш 25:24-26, Канун 2:4
+ 20:15 Яратылыш 46:6-7, Чыгыш 1:11
+ 20:16 Чыгыш 2:23, Чыгыш 3:7, Чыгыш 14:19
+ 20:17 Саннар 21:22, Канун 2:27
+ 20:19 Канун 2:28
+ 20:21 Хөкемчеләр 11:16-17
+ 20:22 Саннар 33:37
+ 20:24 Саннар 20:12
+ 20:26 Чыгыш 28:2, Чыгыш 29:29
+ 20:28 Саннар 33:38-39, Канун 10:6
+ 20:29 Канун 34:8
+ 21:1 Саннар 33:40

+ 21:2 Левиләр 27:29, Канун 7:2, Хөкемчеләр 11:30-31, Яратылыш 28:20

+ 21:4 Хөкемчеләр 11:18
+ 21:5 Саннар 11:4-6, Саннар 11:20
+ 21:9 IV Патшалар 18:4, Яхъя 3:14
+ 21:10 Саннар 33:43
+ 21:11 Саннар 33:44
+ 21:12 Канун 2:13
+ 21:13 Саннар 22:36, Хөкемчеләр 11:18

+ 21:15 Канун 2:9, Канун 2:18, Канун 2:29, Ишагыйя 15:1

• 21:21 Канун 2:24, Хөкемчеләр 11:19-22

+ 21:22 Саннар 20:17, Саннар 20:19

+ 21:24 Канун 3:16, Ешуа 12:2, Хөкемчеләр 11:13

+ 21:28 Иремия 48:45-46

+ 21:29 Хөкемчеләр 11:24, Рут 1:15, III Патшалар 11:7, IV Патшалар 23:13, Иремия 48:7

+ 21:30 Саннар 32:3, Ешуа 13:17, Ишагыйя 15:2, Иремия 48:18, I Елъязма 19:7, Ишагыйя 15:2

+ 21:32 Саннар 32:1, Ешуа 13:25, II Патшалар 24:5, Иремия 48:32

+ 21:33 Ешуа 13:12

+ 21:34 Канун 3:1-2

+ 22:2 Хөкемчеләр 11:25, Чыгыш 15:15, Әюб 40:10

+ 22:5 Канун 23:4
+ 22:6 Ешуа 24:9, Нәхәмия 13:2, Михә 6:5
+ 22:18 III Патшалар 13:8, III Патшалар 22:14
+ 22:23 Ешуа 5:13
+ 22:36 Саннар 21:13, Саннар 21:15
+ 22:38 Амос 3:8
+ 23:1 Әюб 42:8, I Елъязма 15:26
+ 23:8 Гыйбрәтле сүзләр 26:2
+ 23:9 Канун 33:28, Чыгыш 33:16
+ 23:10 Яратылыш 13:16

+ 23:19 Һошея 11:9, I Патшалар 15:29, II Тимутәйгә хат 2:13, Титуска хат 1:1-2, Малахи 3:6

+ 23:22 Саннар 24:8
+ 23:23 Зәбур 43:1
+ 23:24 Яратылыш 49:9, Яратылыш 49:27

+ 24:2 Саннар 11:25, Хөкемчеләр 3:10, I Патшалар 10:10, I Патшалар 16:13, I Патшалар 19:20, II Елъязма 15:1, II Елъязма 20:14, II Елъязма 24:20

+ 24:8 Саннар 23:22

+ 24:9 Яратылыш 49:9, Яратылыш 12:3, Яратылыш 27:29

+ 24:10 Канун 23:5

+ 24:17 Маттай 2:2, Ачылыш 22:16, Яратылыш 49:10, Иремия 48:45

+ 24:18 II Патшалар 8:14

+ 24:20 Яратылыш 36:12, Чыгыш 17:8

+ 24:21 Яратылыш 15:19, Хөкемчеләр 1:16, Хөкемчеләр 4:11, Хөкемчеләр 5:24, I Патшалар 15:6, I Патшалар 27:10, I Патшалар 30:29, I Елъязма 2:55, I Елъязма 21:28-29, Иремия 49:16

+ 24:24 Даниил 11:30, Яратылыш 10:21, Яратылыш 10:25

+ 25:1 Саннар 33:49, Ешуа 2:1, Ешуа 3:1

+ 25:2 Чыгыш 34:15

+ 25:3 Саннар 31:16, Ешуа 22:17, Зәбур 105:28-29, Һошея 9:10

+ 25:4 Канун 4:3, Канун 21:22

+ 25:7 Чыгыш 6:25

+ 25:8 Зәбур 105:30, Саннар 16:48, II Патшалар 24:25

+ 25:12 Ишагыйя 54:10, Яхәзкыл 34:25, Яхәзкыл 37:26, Һошея 2:18

+ 25:13 I Елъязма 6:4-15
+ 25:15 Саннар 31:8
+ 25:17 Саннар 31:2, Саннар 31:7

+ 26:2 Чыгыш 30:12-14, Чыгыш 38:26, Саннар 1:2, Саннар 1:3, II Патшалар 24:1, I Елъязма 21:2

+ 26:5 Чыгыш 6:14, I Елъязма 5:1-3
+ 26:6 Яратылыш 46:8-9
+ 26:7 Саннар 1:21
+ 26:9 Саннар 16:1-2
+ 26:10 Саннар 16:31-35
+ 26:11 Чыгыш 6:24

+ 26:12 Яратылыш 46:10, Чыгыш 6:15, I Елъязма 4:24

+ 26:14 Саннар 1:23
+ 26:15 Яратылыш 46:16
+ 26:18 Саннар 1:25

+ 26:19 Яратылыш 38, Яратылыш 46:12, I Елъязма 2:3-5

+ 26:22 Саннар 1:27
+ 26:23 Яратылыш 46:13, I Елъязма 7:1
+ 26:25 Саннар 1:29
+ 26:26 Яратылыш 46:14
+ 26:27 Саннар 1:31
+ 26:28 Яратылыш 46:20
+ 26:29 I Елъязма 7:14-19
+ 26:33 Саннар 27:1-7
+ 26:34 Саннар 1:35
+ 26:35 I Елъязма 7:20-27
+ 26:37 Саннар 1:33

+ 26:38 Яратылыш 46:21, I Елъязма 7:6-12, I Елъязма 8:1-5

+ 26:41 Саннар 1:37
+ 26:42 Яратылыш 46:23
+ 26:43 Саннар 1:39
+ 26:44 Яратылыш 46:17, I Елъязма 7:30-40
+ 26:47 Саннар 1:41
+ 26:48 Яратылыш 46:24, I Елъязма 7:13
+ 26:50 Саннар 1:43
+ 26:51 Саннар 1:46
+ 26:53 Ешуа 11:23
+ 26:54 Саннар 33:54

• 26:57 Чыгыш 6:16-25, I Елъязма 6:1-3, I Елъязма 6:16-30

+ 26:60 Чыгыш 6:23-25
+ 26:61 Левиләр 10:2
+ 26:62 Саннар 3:39
+ 26:65 Саннар 14:28-30
• 27:1 Саннар 36:1-12
+ 27:1 Саннар 26:33, Ешуа 17:3-4
+ 27:3 Саннар 16:1-35, Саннар 16:49
+ 27:4 Әюб 42:15
+ 27:11 Рут 4:3-6, Иремия 32:6-9
+ 27:12 Канун 3:27, Канун 32:49
+ 27:13 Саннар 20:24
+ 27:14 Саннар 20:12-13
+ 27:16 Саннар 16:22

+ 27:17 III Патшалар 22:17, Яхәзкыл 34:5, Зәкәрия 10:2, Маттай 9:36, Марк 6:34

+ 27:18 Чыгыш 24:13
+ 27:19 Канун 3:28, Канун 31:14
+ 27:20 Ешуа 1:16-18
• 28:1 Чыгыш 29:38-42

+ 28:2 Левиләр 3:11, Левиләр 21:6, Левиләр 1:9

+ 28:10 Яхәзкыл 46:4-5

+ 28:11 Саннар 10:10

• 28:16 Чыгыш 13:3-7, Левиләр 23:5-8, Канун 16:1-8

+ 28:16 Чыгыш 12:1-13
+ 28:17 Чыгыш 23:15
• 28:26 Канун 16:9-12
+ 29:1 Левиләр 23:23-25
+ 29:7 Левиләр 16:29-31, Левиләр 23:27-32
• 29:12 Левиләр 23:33-43, Канун 16:13-15
+ 29:12 Эзра 3:4
+ 29:39 Левиләр 7:16

+ 30:3 Левиләр 5:4, Канун 23:21, Зәбур 49:14, Вәгазьче 5:3

+ 31:2 Саннар 25:17
+ 31:6 Саннар 10:9
+ 31:8 Саннар 25:15, Ешуа 13:21
+ 31:15 I Патшалар 15:3
+ 31:16 Саннар 25:1-5
+ 31:17 Хөкемчеләр 21:11
+ 31:18 Канун 21:10-14
+ 31:19 Саннар 19:12, Саннар 19:22
+ 31:24 Левиләр 11:25, Саннар 19:10
+ 31:27 Ешуа 22:8, I Патшалар 30:24
+ 31:50 Чыгыш 30:12
+ 31:53 Канун 20:14
+ 31:54 Чыгыш 30:16
+ 32:1 Саннар 21:32
+ 32:4 Саннар 21:24, Саннар 21:35
+ 32:8 Саннар 13:3-4, Саннар 13:21-33
+ 32:10 Канун 1:34-36
+ 32:11 Саннар 14:29
+ 32:12 Саннар 14:6
+ 32:13 Саннар 14:33-35
+ 32:17 Ешуа 4:12-13
+ 32:18 Ешуа 22:4
+ 32:19 Ешуа 13:8
+ 32:39 Яратылыш 50:23, I Елъязма 7:14-15
+ 32:40 Ешуа 13:31, Ешуа 17:1

+ 32:41 Канун 3:14-15, III Патшалар 4:13, I Елъязма 2:21-23

+ 33:3 Чыгыш 14:8
+ 33:4 Чыгыш 12:12, Чыгыш 12:29
+ 33:5 Чыгыш 12:37
+ 33:6 Чыгыш 13:20
+ 33:7 Чыгыш 14:2
+ 33:8 Чыгыш 15:22-23
+ 33:9 Чыгыш 15:27
+ 33:11 Чыгыш 16:1
+ 33:14 Чыгыш 17:1
+ 33:15 Чыгыш 19:2
+ 33:16 Саннар 11:34
+ 33:17 Саннар 11:35
+ 33:31 Канун 10:6
+ 33:33 Канун 10:7
+ 33:35 Канун 2:8
+ 33:36 Саннар 20:1, Саннар 27:14
+ 33:37 Саннар 20:22
+ 33:38 Саннар 20:28, Канун 10:6
+ 33:40 Саннар 21:1
+ 33:43 Саннар 21:10
+ 33:44 Саннар 21:11
+ 33:47 Канун 32:49
+ 33:48 Саннар 22:1
+ 33:49 Саннар 25:1
+ 33:52 Чыгыш 23:24, Канун 7:5
+ 33:54 Саннар 26:54
• 34:1 Яхәзкыл 47:13-21
+ 34:3 Ешуа 15:1-4
+ 34:7 Саннар 33:37-39
+ 34:8 IV Патшалар 14:25
+ 34:11 IV Патшалар 23:33, Иремия 39:5

+ 34:12 Яратылыш 15:18, Чыгыш 23:31, Канун 11:24, Ешуа 1:4

+ 34:17 Ешуа 14:1, Ешуа 19:51
+ 34:19 Саннар 14:6
• 35:1 Ешуа 21:1-42
+ 35:6 Канун 4:41-43, Ешуа 20:7-8
• 35:9 Канун 4:41-43, Канун 19:1-13, Ешуа 20
+ 35:11 Чыгыш 21:13
+ 35:22 Чыгыш 21:13
+ 35:25 Чыгыш 29:7
+ 35:30 Канун 17:6, Канун 19:15

+ 35:31 Яратылыш 8:22, Чыгыш 21:12, Чыгыш 21:30

+ 35:33 Зәбур 105:38, Яратылыш 9:6
+ 35:34 Левиләр 18:25
• 36:1 Саннар 27:1-7, Ешуа 17:3-6
+ 36:4 Левиләр 25:10

+ 36:7 III Патшалар 21:1-16, Яхәзкыл 45:9, Яхәзкыл 46:18

+ 36:8 I Елъязма 23:22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Саннар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек